Basis

De EU AI Act in het kort

De AI-verordening van de EU (Verordening (EU) 2024/1689) reguleert AI niet over de hele linie, maar naar het risico van het gebruik. De verplichting tot AI-geletterdheid geldt voor elk bedrijf dat AI-systemen beroepsmatig en onder eigen verantwoordelijkheid inzet (art. 4, art. 3, punt 4), met de uitzonderingen van art. 2.

Eén verplichting geldt voor vrijwel elk bedrijf dat AI beroepsmatig inzet

Ongeacht de risicoklasse: de AI-geletterdheid van uw medewerkers op grond van artikel 4. Onze opleiding dekt die, in 26 talen, met een certificaat per persoon en één auditrapport voor het hele bedrijf.

€ 35 per persoon, excl. btw, in Nederland (geen abonnement)

Team opleiden Hoe het werkt

Wat is de EU AI Act?

De EU AI Act (Verordening (EU) 2024/1689) is de AI-verordening van de Europese Unie: ze legt eenvormige regels vast voor het in de handel brengen, het in gebruik stellen en het gebruik van AI-systemen in de EU. Ze is op 1 augustus 2024 in werking getreden en geldt als EU-verordening rechtstreeks in alle lidstaten, zonder dat een nationale uitvoeringswet nodig is. Het doel is een betrouwbaar, veilig en met de grondrechten verenigbaar gebruik van AI op de Europese interne markt. De verordening volgt een risicogebaseerde aanpak: hoe hoger het risico van een AI-toepassing voor mensen en samenleving, hoe strenger de eisen.

Belangrijk: de EU AI Act heeft extraterritoriale werking. Ook aanbieders buiten de EU vallen eronder zodra hun AI-systemen in de EU op de markt komen of hun resultaten in de EU worden gebruikt. De verplichtingen gelden bovendien niet allemaal tegelijk, maar gefaseerd; een volledig tijdschema vindt u op onze termijnenpagina.

Welke risicoklassen kent de EU AI Act?

De EU AI Act deelt AI in naar risico, gangbaar is een indeling in vier niveaus: onaanvaardbaar risico (verboden), hoog risico, beperkt risico en minimaal risico. De verordening zelf gebruikt het begrip «risicoklasse» niet; ze regelt verboden praktijken (art. 5), AI met hoog risico (art. 6), transparantieverplichtingen (art. 50) en eigen verplichtingen voor GPAI-modellen (hoofdstuk V). Welke verplichtingen uit de indeling volgen, laten de kaarten en de tabel zien; elk niveau met voorbeelden vindt u in het overzicht van de risicoklassen met voorbeelden.

Onaanvaardbaar risico

Verboden praktijken, bijv. social scoring of manipulatieve systemen. Verboden sinds 2 februari 2025.

Hoog risico

AI in gevoelige domeinen (bijv. personeelsselectie, kredietverlening, kritieke infrastructuur). Strenge eisen aan risicobeheer, datakwaliteit en menselijk toezicht.

Beperkt risico

Transparantieverplichtingen, gebruikers moeten bijv. weten dat ze met een chatbot praten of dat inhoud AI-gegenereerd is.

Minimaal risico

Alle overige AI-systemen waarvoor noch verboden noch verplichtingen voor hoog risico of transparantie gelden. De verplichting tot AI-geletterdheid op grond van art. 4 geldt ook hier.

Risicoklassen in de EU AI Act: voorbeelden, verplichtingen en data
RisicoklasseVoorbeeldenWat geldtSinds / vanaf
Onaanvaardbaar risico (art. 5)Social scoring, manipulatieve technieken, emotieherkenning op de werkplek en in onderwijsinstellingen, ongericht scrapen van gezichtsafbeeldingenverbodensinds 2 februari 2025, verdere verboden vanaf 2 december 2026
Hoog risico (art. 6, bijlagen I en III)Personeelsselectie, beoordeling van kredietwaardigheid, examens in het onderwijs, kritieke infrastructuur, AI als veiligheidscomponent, bijv. in medische hulpmiddelenAanbieders: risicobeheer, datakwaliteit, technische documentatie, conformiteitsbeoordeling. Gebruiksverantwoordelijken: gebruik volgens de gebruiksaanwijzing, menselijk toezicht, monitoring (art. 26)vanaf 2 december 2027 (bijlage III) en 2 augustus 2028 (bijlage I)
Beperkt risico (art. 50)Chatbots, door AI gegenereerde of gemanipuleerde inhoud (deepfakes)Transparantie: vermelden dat het om AI gaat, inhoud markerensinds 2 augustus 2026
Minimaal risicoSpamfilters, vertaal- en spellingshulpmiddelengeen verplichtingen op grond van art. 5, 6 of 50geen eigen datum
Alle risicoklassen: AI-geletterdheid (art. 4)elk beroepsmatig gebruikt AI-systeemmaatregelen voor de AI-geletterdheid van de betrokkenensinds 2 februari 2025, nieuwe versie sinds 27 juli 2026

Ook wie AI alleen met minimaal of beperkt risico inzet, heeft een fundamentele verplichting die los van de risicoklasse geldt: de AI-geletterdheid van de medewerkers. Alle verboden praktijken, de acht domeinen met hoog risico uit bijlage III en typische toepassingen uit het dagelijkse kantoorwerk staan op de pagina EU AI Act risicoklassen.

Ongeacht de risicoklasse geldt voor vrijwel alle bedrijven die AI inzetten de verplichting tot AI-geletterdheid op grond van artikel 4, al sinds 2 februari 2025. Meer daarover op de pagina Art. 4, AI-geletterdheid.

In welke risicoklasse valt uw AI-systeem?

Vier vragen, in deze volgorde, bepalen de indeling. Eén systeem kan meerdere verplichtingen tegelijk met zich meebrengen, bijvoorbeeld als AI met hoog risico met transparantieverplichtingen.

  1. Verboden? Valt het gebruik onder een verboden praktijk op grond van art. 5, dan is het niet toegestaan.
  2. Hoog risico? Is het AI-systeem een veiligheidscomponent van een product dat onder bijlage I valt, of zelf zo'n product, en moet het product door een derde partij op conformiteit worden beoordeeld, of wordt het ingezet in een domein uit bijlage III, zoals werkgelegenheid, onderwijs, kredietwaardigheid of kritieke infrastructuur, dan is het in de regel AI met hoog risico. Art. 6, lid 3, regelt uitzonderingen voor systemen uit bijlage III die geen significant risico inhouden.
  3. Transparantieverplichtingen? Heeft het systeem interactie met mensen of genereert het tekst, beeld, audio of video, dan gelden de transparantieverplichtingen van art. 50.
  4. Anders minimaal risico: Is niets hiervan van toepassing, dan gelden geen verplichtingen op grond van art. 5, 6 of 50.

In alle vier gevallen geldt de verplichting tot AI-geletterdheid op grond van art. 4.

GPAI: modellen voor algemene doeleinden

GPAI-modellen (General Purpose AI, AI voor algemene doeleinden) spelen een bijzondere rol: grote, veelzijdig inzetbare AI-modellen zoals die achter moderne chatbots en tekst- of beeldgeneratoren zitten. Sinds 2 augustus 2025 gelden voor hen eigen verplichtingen, bijvoorbeeld over technische documentatie, transparantie jegens downstream aanbieders en naleving van het auteursrecht. Voor bijzonder krachtige modellen met mogelijke systeemrisico's komen daar extra eisen bij. Voor modellen die vóór 2 augustus 2025 in de handel zijn gebracht, hebben aanbieders tot 2 augustus 2027 (art. 111, lid 3). Geldboetes van de Commissie op grond van art. 101 dreigen sinds 2 augustus 2026.

Wie wordt geraakt? Aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en anderen

De EU AI Act onderscheidt meerdere rollen, met verplichtingen van verschillende reikwijdte:

  • Aanbieders (providers): ontwikkelen een AI-systeem of laten het ontwikkelen en brengen het onder eigen naam of merk in de handel of stellen het in gebruik (art. 3, punt 3).
  • Gebruiksverantwoordelijken (deployers): gebruiken een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid, behalve bij zuiver persoonlijk, niet-beroepsmatig gebruik (art. 3, punt 4).
  • Importeurs & distributeurs: importeren of distribueren AI-systemen op de EU-markt; bij AI-systemen met hoog risico moeten zij de conformiteit controleren (art. 23, 24).

Doorslaggevend: ook wie AI «alleen maar» gebruikt, valt als gebruiksverantwoordelijke onder de verordening (art. 3, punt 4, en art. 4), met name wat betreft de AI-geletterdheid van de medewerkers.

Welke verplichtingen gelden en vanaf wanneer?

De EU AI Act wordt gefaseerd van kracht. De belangrijkste data in één oogopslag:

  • 1 augustus 2024: De verordening treedt in werking.
  • 2 februari 2025: Verboden praktijken (art. 5) en de verplichting tot AI-geletterdheid (art. 4) gelden.
  • 2 augustus 2025: Verplichtingen voor GPAI-modellen (voor modellen die vóór deze datum in de handel zijn gebracht, overgang tot 2 augustus 2027), de governance-structuur en de sanctiebepalingen gaan in, met uitzondering van de GPAI-geldboetes op grond van art. 101.
  • 27 juli 2026: De Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744) treedt in werking, formuleert art. 4 opnieuw en schuift de data voor AI met hoog risico op.
  • 2 augustus 2026: De verordening geldt in het algemeen, onder meer de transparantieverplichtingen van art. 50 en de GPAI-geldboetes van art. 101.
  • 2 december 2026: Nieuwe verboden van art. 5 (niet-consensuele intieme afbeeldingen van echte personen, materiaal van seksueel misbruik van kinderen); einde van de overgangsperiode voor de transparantie op grond van art. 50, lid 2, bij systemen die vóór 2 augustus 2026 in de handel zijn gebracht.
  • 2 december 2027: Verplichtingen voor AI-systemen met hoog risico op grond van bijlage III (bijv. personeelszaken, onderwijs, kredietwaardigheid).
  • 2 augustus 2028: Verplichtingen voor AI-systemen met hoog risico op grond van bijlage I, afdeling A (producten onder EU-harmonisatiewetgeving, bijv. medische hulpmiddelen).

Alle details en uitzonderingen leggen wij uit op de termijnenpagina.

EU AI Act en AVG: geen keuze maar beide

De EU AI Act vervangt de Algemene verordening gegevensbescherming niet, beide gelden naast elkaar. Terwijl de AVG de omgang met persoonsgegevens regelt, richt de EU AI Act zich op het AI-systeem als zodanig en de risico's ervan. Verwerkt een AI-toepassing persoonsgegevens, dan moeten bedrijven beide regelgevingen tegelijk naleven. Een degelijke AI-geletterdheid helpt medewerkers precies deze raakvlakken in het dagelijks werk te herkennen.

Sancties bij overtredingen

Overtredingen van de EU AI Act kunnen aanzienlijke boetes met zich meebrengen. Art. 99 staffelt de geldboetes in drie niveaus:

  • Tot € 35 mln of 7 % van de wereldwijde jaaromzet, uitsluitend bij verboden praktijken op grond van artikel 5.
  • Tot € 15 mln of 3 %, bij overtredingen van bepaalde verplichtingen voor aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en transparantie (bijv. art. 16, 26 en 50).
  • Tot € 7,5 mln of 1 %, bij onjuiste of misleidende informatie aan autoriteiten.

Voor aanbieders van GPAI-modellen voorziet art. 101 in eigen geldboetes van de Commissie (tot 3 % of 15 mln €, afhankelijk van welk bedrag het hoogst is). Voor de verplichting tot AI-geletterdheid op grond van art. 4 voorziet de EU AI Act zelf in geen eigen boetekader; sancties volgen het nationale recht van de lidstaten. Voor kleine en middelgrote ondernemingen en start-ups geldt bij elk van de drie niveaus het laagste van de twee bedragen als maximum (art. 99, lid 6); sinds de Digital Omnibus geldt dat ook voor kleine midcapondernemingen bij de niveaus voor overige verplichtingen en onjuiste informatie (art. 99, lid 6 bis). Meer op de pagina Boetes.

Welke eisen stelt de EU AI Act aan bedrijven?

Welke eisen gelden, hangt af van rol en risico: elk bedrijf dat AI beroepsmatig inzet, moet de AI-geletterdheid van zijn medewerkers bevorderen (art. 4). Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI met hoog risico hebben extra verplichtingen (art. 16 en 26), daarbij komen transparantieverplichtingen, bijvoorbeeld voor chatbots en deepfakes (art. 50). Praktisch betekent dat:

  • Breng in kaart waar in uw bedrijf AI wordt gebruikt.
  • Neem maatregelen ter bevordering van de AI-geletterdheid op grond van artikel 4, afgestemd op rol en gebruikscontext van uw medewerkers.
  • Volg een EU AI Act-training en documenteer opleidingen verifieerbaar, zodat u de maatregelen later aan autoriteiten kunt toelichten.
  • Houd de termijnen van de EU AI Act in het oog, met name de nieuwe data voor AI-systemen met hoog risico op 2 december 2027 (bijlage III) en 2 augustus 2028 (bijlage I).

Veelgestelde vragen over de EU AI Act

Wanneer treedt de EU AI Act in werking?

De EU AI Act is op 1 augustus 2024 in werking getreden; de verplichtingen gelden gefaseerd tot 2028. Sinds 2 februari 2025 gelden de verplichting tot AI-geletterdheid op grond van art. 4 en de eerste verboden op grond van art. 5, sinds 2 augustus 2026 geldt de verordening in het algemeen. De verplichtingen voor AI met hoog risico volgen op 2 december 2027 (bijlage III) en op 2 augustus 2028 (bijlage I). Alle data staan op de termijnenpagina.

Welke AI-systemen vallen niet onder de EU AI Act?

Uitgezonderd zijn vooral AI-systemen die uitsluitend voor militaire doeleinden, defensie of nationale veiligheid worden gebruikt (art. 2, lid 3), AI die specifiek voor wetenschappelijk onderzoek en wetenschappelijke ontwikkeling is ontwikkeld (lid 6) en onderzoek, testen en ontwikkeling voordat een systeem in de handel wordt gebracht, behalve testen onder reële omstandigheden (lid 8). Voor particulieren die AI uitsluitend persoonlijk en niet beroepsmatig gebruiken, gelden geen verplichtingen voor gebruiksverantwoordelijken (lid 10). AI onder vrije en opensource licenties is uitgezonderd, tenzij ze als AI met hoog risico of onder art. 5 of 50 in de handel wordt gebracht of in gebruik wordt gesteld (lid 12). Wie AI beroepsmatig inzet, valt daarentegen wel onder de verordening.

Geldt de EU AI Act ook voor kleine bedrijven?

Ja. De verplichting tot AI-geletterdheid op grond van artikel 4 geldt voor iedereen die AI beroepsmatig inzet, ongeacht de bedrijfsgrootte. Bij boetes worden kmo's echter minder zwaar belast.

Moet ik mijn AI-systemen ergens aanmelden?

Een registratieplicht bestaat vooral voor bepaalde systemen met hoog risico. Gebruikt u AI alleen met minimaal of beperkt risico, dan staat de AI-geletterdheid van uw medewerkers voorop. Meer antwoorden vindt u op onze FAQ-pagina.

Leid uw team op Bekijk de boetes

Informatie, geen juridisch advies.