Sancties

Boetes bij overtredingen

De EU AI Act voorziet in aanzienlijke boetes, gestaffeld naar de ernst, vergelijkbaar met de AVG en aan de top zelfs hoger. Wie de verordening overtreedt, riskeert sancties die de hele onderneming kunnen treffen.

Maatregelen voor AI-geletterdheid uitvoeren en documenteren

Een gedocumenteerde opleiding is een eenvoudige manier om de maatregelen op grond van art. 4 uit te voeren en aan te tonen. Onze opleiding levert dat: een certificaat per persoon en het auditrapport voor het bedrijf.

€ 35 per persoon, excl. btw, in Nederland (geen abonnement)

Team opleiden Hoe het werkt

De drie boetenniveaus van de EU AI Act

Art. 99 staffelt de geldboetes in drie niveaus. Voor aanbieders van GPAI-modellen voorziet art. 101 in eigen geldboetes van de Commissie: tot 3 % van de wereldwijde jaaromzet of 15 mln €, afhankelijk van welk bedrag het hoogst is. Doorslaggevend bij de drie niveaus: telkens geldt de hoogste van de twee waarden, dus ofwel het vaste maximumbedrag in euro, ofwel het percentage van de wereldwijde jaaromzet. Voor kmo's en start-ups geldt daarentegen het laagste bedrag als maximum (details hieronder).

Niveau 1: Verboden praktijken

Tot 35 mln € of 7 % van de wereldwijde jaaromzet, uitsluitend bij overtredingen van de verboden AI-praktijken op grond van artikel 5, bijvoorbeeld social scoring of manipulatieve systemen die het gedrag van mensen ondermijnen.

Niveau 2: Overige verplichtingen

Tot 15 mln € of 3 % van de wereldwijde jaaromzet, bij overtredingen van bepaalde verplichtingen voor aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en transparantie (artikel 99, lid 4, o.a. artikelen 16, 26 en 50). De verplichting tot AI-geletterdheid op grond van artikel 4 hoort daar niet bij.

Niveau 3: Onjuiste informatie

Tot 7,5 mln € of 1 % van de wereldwijde jaaromzet, bij onjuiste of misleidende informatie aan aangemelde instanties of nationale bevoegde autoriteiten.

Over de verplichting tot AI-geletterdheid: voor artikel 4 voorziet de EU AI Act zelf in geen eigen boetekader. Sancties volgen het nationale recht van de lidstaten (artikel 99, lid 1); dat kunnen geldboetes, waarschuwingen of niet-geldelijke maatregelen zijn. Het bevorderen van AI-geletterdheid blijft daarvan los de basis voor veilig gebruik van AI.

Bij het bepalen van een boete houden autoriteiten onder meer rekening met de ernst en duur van de overtreding en met de technische en organisatorische maatregelen die het bedrijf heeft genomen. Een gedocumenteerde opleiding legt vast welke maatregelen op grond van art. 4 zijn genomen; genomen maatregelen kunnen bij het bepalen van de hoogte van een boete in aanmerking worden genomen (art. 99, lid 7, punt g)).

Wie legt de boetes op?

De handhaving van de EU AI Act berust in de eerste plaats bij de nationale markttoezichtautoriteiten van de afzonderlijke EU-lidstaten. Elke lidstaat wijst ten minste één notificerende autoriteit en ten minste één markttoezichtautoriteit aan (art. 70, lid 1), die controles kunnen uitvoeren, klachten kunnen onderzoeken en bij overtredingen sancties kunnen opleggen.

Op Europees niveau houdt de Commissie via het AI-bureau (European AI Office) toezicht op GPAI-modellen en handhaaft zij de verplichtingen daarvoor (art. 88, lid 1). Sinds de Digital Omnibus is het bureau bovendien exclusief bevoegd voor AI-systemen op basis van een GPAI-model wanneer model en systeem door dezelfde aanbieder worden ontwikkeld, en voor AI in zeer grote onlineplatforms of zeer grote onlinezoekmachines (art. 75, lid 1). De AI-board, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten, ondersteunt een eenvormige toepassing van de verordening (art. 65, 66). Het juridische kader vloeit rechtstreeks voort uit de EU AI Act.

Speciale regeling voor kmo's en start-ups

Kleine en middelgrote ondernemingen en start-ups genieten in de EU AI Act bijzondere bescherming tegen onevenredig hoge sancties: bij de berekening van de boete geldt voor hen bij alle drie de niveaus de laagste van de twee waarden (vast bedrag of percentage van de wereldwijde jaaromzet) als maximum (art. 99, lid 6), terwijl bij grote ondernemingen het hoogste bedrag bepalend is. Voor kleine midcapondernemingen geldt dat sinds de Digital Omnibus bij de niveaus 2 en 3 (art. 99, lid 6 bis), niet bij verboden praktijken.

In de praktijk betekent dit: een start-up met een geringe omzet betaalt bij een overtreding van niveau 2 maximaal het percentage van haar omzet, mits dat onder 15 mln € ligt, en niet standaard het maximumbedrag. Deze beschermingsclausule ontheft kmo's echter niet van de verplichtingen zelf. Met name de verplichting tot AI-geletterdheid op grond van artikel 4 geldt ongeacht de bedrijfsomvang voor iedereen die AI beroepsmatig inzet.

Vanaf wanneer dreigen boetes?

De sanctiebepalingen van de EU AI Act treden niet allemaal tegelijk in werking. Het tijdschema is bepalend voor de vraag welke boetes vanaf wanneer daadwerkelijk kunnen worden opgelegd:

  • Sinds 2 februari 2025: De verboden van artikel 5 (verboden AI-praktijken) en de verplichting tot AI-geletterdheid van artikel 4 gelden. De boetebepalingen van artikel 99 gelden pas vanaf 2 augustus 2025; voor artikel 4 is er geen eigen boetekader, sancties volgen het nationale recht.
  • Sinds 2 augustus 2025: Artikel 99 is van toepassing. Sindsdien dreigen boetes bij overtredingen van de reeds geldende verplichtingen, bijvoorbeeld de verboden van artikel 5 (niveau 1). Uitgezonderd zijn de geldboetes voor aanbieders van GPAI-modellen op grond van art. 101.
  • Sinds 2 augustus 2026: De Commissie kan geldboetes opleggen aan aanbieders van GPAI-modellen (art. 101). Tegelijk gelden de transparantieverplichtingen van artikel 50; overtredingen vallen onder niveau 2 (art. 99, lid 4, punt g)).
  • Vanaf 2 december 2026: De nieuwe verboden van artikel 5 gelden: AI-systemen die niet-consensuele intieme afbeeldingen van echte personen of materiaal van seksueel misbruik van kinderen genereren (art. 5, lid 1, punten ba) en bb)). Overtredingen vallen onder niveau 1.
  • Vanaf 2 december 2027 resp. 2 augustus 2028: De verplichtingen voor AI-systemen met hoog risico worden van kracht (bijlage III vanaf 2 december 2027, bijlage I vanaf 2 augustus 2028). Oorspronkelijk voorzien waren 2 augustus 2026 (bijlage III) en 2 augustus 2027 (bijlage I); de Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744) heeft de data verschoven.

Alle data, overgangsregelingen en uitzonderingen worden uitgebreid toegelicht op de termijnenpagina.

Hoe bedrijven hun maatregelen uitvoeren en documenteren

Twee dingen tellen: de verplichtingen nakomen en de genomen maatregelen bij een controle kunnen toelichten. Een opleiding op grond van artikel 4 dekt alleen de verplichting tot AI-geletterdheid, niet de overige verplichtingen, bijvoorbeeld die van artikel 5, 26 of 50.

  • AI-geletterdheid bevorderen op grond van artikel 4: voor medewerkers die AI inzetten moeten maatregelen worden genomen die passen bij rol en gebruikscontext, bijvoorbeeld over werking, risico's en grenzen van de gebruikte AI-systemen. Dat geldt voor gebruiksverantwoordelijken van elke omvang, van eenmanszaak tot concern.
  • Opleidingen documenteren: een controleerbare EU-AI-Act-opleiding met automatisch audittrail legt vast welke maatregelen op grond van artikel 4 zijn genomen; genomen maatregelen kunnen bij het bepalen van de hoogte van een boete in aanmerking worden genomen (art. 99, lid 7, punt g)).
  • AI-gebruik inventariseren: maak een volledig overzicht van welke AI-systemen in welke processen worden gebruikt en tot welke risicoklasse ze behoren. Alleen wie weet wat hij inzet, kan conform handelen.
  • Termijnen in de gaten houden: handel op tijd voor de komende data op de termijnenpagina, met name 2 december 2026 (nieuwe verboden, einde van de overgangsperiode voor art. 50, lid 2) en de data voor hoog risico op 2 december 2027 en 2 augustus 2028.

Veelgestelde vragen

Kunnen boetes ook voor kleine fouten worden opgelegd?

Niet elke overtreding leidt automatisch tot de maximale boete. De hoogte hangt af van ernst, duur en opzet van de overtreding en van de vraag of het bedrijf meewerkt en maatregelen heeft genomen. Voor de verplichting tot AI-geletterdheid op grond van artikel 4 voorziet de EU AI Act in geen eigen boetekader; sancties volgen hier het nationale recht van de lidstaten. Meer antwoorden over verplichtingen en uitzonderingen vindt u op onze FAQ-pagina.

Geldt de boete per medewerker of per bedrijf?

Art. 99 richt geldboetes tot operatoren, dus bijvoorbeeld tot aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. Is uw bedrijf gebruiksverantwoordelijke, dan treft een geldboete het bedrijf. De maxima worden bepaald aan de hand van vaste bedragen of van de totale wereldwijde jaaromzet, niet aan de hand van het aantal medewerkers. Dat maakt de percentagemaxima vooral van belang voor bedrijven met een hoge omzet. Het volledige juridische kader wordt uitgelegd op de pagina EU AI Act: overzicht.

Leid uw team op Naar de verplichting tot AI-geletterdheid

Informatie, geen juridisch advies.