Boetes bij overtredingen

De drie boetenniveaus van de EU AI Act

De verordening stafelt boetes naar de ernst van de overtreding in drie duidelijk omschreven niveaus. Belangrijk: er geldt telkens het hogere van de twee bedragen, ofwel het vaste maximumbedrag in euro's ofwel het percentage van de wereldwijde jaaromzet. Voor kmo's en start-ups geldt echter het lagere bedrag als bovengrens (details hieronder).

Wie legt de boetes op?

De handhaving van de EU AI Act berust bij de nationale markttoezichthouders van de respectieve EU-lidstaten. Elke lidstaat wijst een of meer bevoegde autoriteiten aan die controles uitvoeren, klachten behandelen en bij overtredingen sancties kunnen opleggen. Per lidstaat wordt de definitieve toezichtsstructuur nog vastgesteld; er wordt onderzocht welke bestaande autoriteiten op grond van hun taakveld als toezichthouder optreden.

Op Europees niveau coördineert het Europees AI-bureau (European AI Office) het toezicht op GPAI-modellen en zorgt voor een eenduidige toepassing van de verordening over landsgrenzen heen. Bedrijven die grensoverschrijdend actief zijn, kunnen worden gecontroleerd door autoriteiten in meerdere lidstaten. Het juridisch kader daarvoor volgt rechtstreeks uit de EU AI Act.

Speciale regeling voor kmo's en start-ups

Kleine en middelgrote ondernemingen en start-ups genieten in de EU AI Act een bijzondere bescherming tegen disproportioneel hoge sancties: bij de berekening van de boete geldt voor hen telkens het laagste van de twee bedragen (vast bedrag of percentage van de wereldwijde jaaromzet) als bovengrens, terwijl bij grote bedrijven het hogere bedrag maatgevend is.

In de praktijk betekent dit: een start-up met een lage omzet betaalt bij een niveau 2-overtreding maximaal het percentage van zijn omzet, voor zover dat onder € 15 mln ligt, en niet automatisch het maximumbedrag. Deze beschermingsclausule ontheft kmo's echter niet van de verplichtingen zelf. Met name de verplichting tot AI-geletterdheid op grond van artikel 4 geldt ongeacht de bedrijfsgrootte voor iedereen die AI beroepsmatig inzet.

Vanaf wanneer dreigen boetes?

De sanctiebepalingen van de EU AI Act treden niet allemaal tegelijk in werking. Het tijdschema is bepalend voor de vraag welke boetes vanaf wanneer daadwerkelijk kunnen worden opgelegd:

• Sinds 2 februari 2025: De verboden op grond van artikel 5 (verboden AI-praktijken) en de verplichting tot AI-geletterdheid op grond van artikel 4 gelden, en daarmee ook de bijbehorende boetefeiten van niveau 1 en niveau 2 voor deze gebieden. Wie hier nog niet heeft gehandeld, bevindt zich al op sanctioneerbaar terrein.
• Vanaf 2 augustus 2025: De algemene sanctiebepalingen gelden volledig, voor overtredingen van alle overige verplichtingen van aanbieders en gebruiksverantwoordelijken, inclusief de vereisten voor GPAI-modellen voor algemene doeleinden.
• Vanaf 2 augustus 2026: De omvangrijke verplichtingen voor AI-systemen met hoog risico worden van kracht, waarmee ook boetes voor overtredingen op dat gebied kunnen worden opgelegd.

Alle data, overgangsregelingen en uitzonderingen worden toegelicht op de termijnenpagina.

Hoe vermijden bedrijven boetes

De beste bescherming tegen boetes is aantoonbare naleving — niet alleen het nakomen van de verplichtingen, maar ook het gedocumenteerde bewijs daarvan richting autoriteiten. Wie bij een controle geen bewijsstukken kan overleggen, riskeert sancties zelfs als hij feitelijk conform handelt.

• AI-geletterdheid op grond van artikel 4 realiseren: Medewerkers die AI gebruiken, moeten over passende kennis van de werking, risico's en beperkingen van de gebruikte AI-systemen beschikken. Dat geldt voor gebruiksverantwoordelijken van elke omvang, van eenmanszaak tot concern.
• Trainingen gecertificeerd documenteren: Een verifieerbare EU AI Act-training met automatische audit trail toont autoriteiten aan dat het bedrijf actief en aantoonbaar voor zorgvuldigheid heeft gezorgd. Dit bewijs werkt strafverzachtend bij de boetematiging.
• AI-gebruik inventariseren: Maak een volledig overzicht van welke AI-systemen in welke processen worden gebruikt en tot welke risicoklasse ze behoren. Alleen wie weet wat hij inzet, kan conform handelen.
• Termijnen in het oog houden: Handel tijdig vóór de centrale data op de termijnenpagina, met name 2 augustus 2025 en 2 augustus 2026.

Veelgestelde vragen

Kunnen boetes ook voor kleine fouten worden opgelegd?

Niet elke overtreding leidt automatisch tot de maximale boete. De hoogte hangt af van de ernst, duur en opzet van de overtreding, en van de vraag of het bedrijf heeft meegewerkt en maatregelen heeft genomen. Toch mogen ook ogenschijnlijk kleinere overtredingen — zoals ontbrekende documentatie van de AI-geletterdheid op grond van artikel 4 — niet worden onderschat. Meer antwoorden over verplichtingen en uitzonderingen vindt u op onze FAQ-pagina.

Geldt de boete per medewerker of per bedrijf?

Boetes worden opgelegd aan het bedrijf als geheel, niet aan individuele medewerkers. Maatgevend voor het omzetaandeel is de wereldwijde totale omzet van het bedrijf of de concerngroep — niet die van een afzonderlijke vestiging of dochteronderneming. Dat maakt de procentuele bovengrenzen met name voor internationale bedrijven ingrijpend en onderstreept waarom een systematische, brede medewerkerstraining zo belangrijk is. Het volledige juridisch kader staat op de pagina EU AI Act: overzicht.

Leid uw team op Naar de verplichting tot AI-geletterdheid

Let op: dit overzicht is informatief en vormt geen juridisch advies.