Πρόστιμα σε περίπτωση παραβάσεων
Το EU AI Act προβλέπει αισθητά πρόστιμα, κλιμακούμενα ανάλογα με τη σοβαρότητα, συγκρίσιμα με τον GDPR, και στο ανώτατο όριο ακόμη υψηλότερα. Όποιος παραβαίνει τον κανονισμό, διακινδυνεύει κυρώσεις που μπορούν να αφορούν ολόκληρη την εταιρεία.
Μέτρα επάρκειας ΤΝ: υλοποίηση και τεκμηρίωση
Μια τεκμηριωμένη εκπαίδευση είναι ένας απλός τρόπος να υλοποιήσετε και να αποδείξετε τα μέτρα κατά το άρθρο 4. Η εκπαίδευσή μας τον προσφέρει: πιστοποιητικό ανά άτομο και αναφορά ελέγχου για την εταιρεία.
29,75 € ανά άτομο, χωρίς ΦΠΑ, στην Ελλάδα (χωρίς συνδρομή)
Οι τρεις βαθμίδες προστίμων του EU AI Act
Το άρθρο 99 κλιμακώνει τα πρόστιμα σε τρεις βαθμίδες. Για τους παρόχους μοντέλων GPAI το άρθρο 101 προβλέπει δικά του πρόστιμα της Επιτροπής: έως 3 % του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου ή 15 εκατ. €, ανάλογα με το ποιο ποσό είναι μεγαλύτερο. Το κρίσιμο στις τρεις βαθμίδες: ισχύει αντίστοιχα το υψηλότερο των δύο ποσών, δηλαδή είτε το σταθερό ανώτατο ποσό σε ευρώ ή το ποσοστό του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου. Για ΜΜΕ και startups ισχύει αντίθετα το χαμηλότερο ποσό ως ανώτατο όριο (λεπτομέρειες παρακάτω).
Βαθμίδα 1: Απαγορευμένες πρακτικές
Έως 35 εκατ. € ή 7 % του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου, αποκλειστικά για παραβάσεις των απαγορευμένων πρακτικών ΤΝ κατά το άρθρο 5, όπως κοινωνική βαθμολόγηση ή χειριστικά συστήματα που υπονομεύουν τη συμπεριφορά ανθρώπων.
Βαθμίδα 2: Λοιπές υποχρεώσεις
Έως 15 εκατ. € ή 3 % του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου, για παραβάσεις ορισμένων υποχρεώσεων παρόχων, φορέων ανάπτυξης και διαφάνειας (άρθρο 99 παράγραφος 4, μεταξύ άλλων άρθρα 16, 26 και 50). Η υποχρέωση επάρκειας ΤΝ κατά το άρθρο 4 δεν συγκαταλέγεται σε αυτές.
Βαθμίδα 3: Ψευδείς δηλώσεις
Έως 7,5 εκατ. € ή 1 % του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου, για την παροχή ανακριβών, ελλιπών ή παραπλανητικών πληροφοριών σε κοινοποιημένους οργανισμούς ή εθνικές αρμόδιες αρχές.
Κατά τον υπολογισμό ενός προστίμου, οι αρχές λαμβάνουν υπόψη μεταξύ άλλων τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης, καθώς και τα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα που έλαβε η εταιρεία. Μια τεκμηριωμένη εκπαίδευση καταδεικνύει ποια μέτρα κατά το άρθρο 4 λήφθηκαν· τα μέτρα που λήφθηκαν μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά τον υπολογισμό του προστίμου (άρθρο 99 παρ. 7 στοιχείο ζ)).
Ποιος επιβάλλει τα πρόστιμα;
Η εφαρμογή του EU AI Act εναπόκειται κατά κύριο λόγο στις εθνικές αρχές εποπτείας της αγοράς των αντίστοιχων κρατών μελών της ΕΕ. Κάθε κράτος μέλος συστήνει ή ορίζει τουλάχιστον μία κοινοποιούσα αρχή και τουλάχιστον μία αρχή εποπτείας της αγοράς (άρθρο 70 παρ. 1), που διενεργούν ελέγχους, εξετάζουν καταγγελίες και μπορούν να επιβάλλουν κυρώσεις σε περίπτωση παραβάσεων.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή εποπτεύει μέσω της Υπηρεσίας ΤΝ (European AI Office) τα μοντέλα GPAI και επιβάλλει τις σχετικές υποχρεώσεις (άρθρο 88 παρ. 1). Από το Digital Omnibus η Υπηρεσία είναι επιπλέον αποκλειστικά αρμόδια για συστήματα ΤΝ που βασίζονται σε μοντέλο GPAI, όταν το μοντέλο και το σύστημα αναπτύσσονται από τον ίδιο πάροχο, και για ΤΝ σε πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες ή πολύ μεγάλες επιγραμμικές μηχανές αναζήτησης (άρθρο 75 παρ. 1). Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Τεχνητής Νοημοσύνης, που απαρτίζεται από εκπροσώπους των κρατών μελών, στηρίζει την ενιαία εφαρμογή του κανονισμού (άρθρα 65, 66). Το νομικό πλαίσιο γι' αυτό προκύπτει άμεσα από το EU AI Act.
Ειδικός κανόνας για ΜΜΕ και startups
Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις καθώς και startups απολαμβάνουν στο EU AI Act ειδική προστασία από δυσανάλογα υψηλές κυρώσεις: κατά τον υπολογισμό του προστίμου ισχύει γι' αυτές σε όλες τις τρεις βαθμίδες το χαμηλότερο των δύο ποσών (σταθερό ποσό ή ποσοστό του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου) ως ανώτατο όριο (άρθρο 99 παρ. 6), ενώ για τις μεγάλες εταιρείες ισχύει το υψηλότερο ποσό. Για τις μικρές επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης αυτό ισχύει από το Digital Omnibus στις βαθμίδες 2 και 3 (άρθρο 99 παρ. 6α), όχι στις απαγορευμένες πρακτικές.
Αυτό στην πράξη σημαίνει: ένα startup με χαμηλό τζίρο καταβάλλει για παράβαση βαθμίδας 2 κατ' ανώτατον το ποσοστό του τζίρου του, εφόσον αυτό είναι κάτω από 15 εκατ. €, και όχι κατ' αποκοπήν το ανώτατο ποσό. Ωστόσο, αυτή η ρήτρα προστασίας δεν απαλλάσσει τις ΜΜΕ από τις ίδιες τις υποχρεώσεις. Ιδίως η υποχρέωση επάρκειας ΤΝ κατά το άρθρο 4 ισχύει ανεξαρτήτως μεγέθους εταιρείας για όλους που χρησιμοποιούν ΤΝ επαγγελματικά.
Από πότε επαπειλούνται πρόστιμα;
Οι κυρωτικές διατάξεις του EU AI Act δεν τίθενται όλες ταυτόχρονα σε ισχύ. Το χρονοδιάγραμμα είναι καθοριστικό για το ποια πρόστιμα μπορούν πραγματικά να επιβληθούν από πότε:
- Από τις 2 Φεβρουαρίου 2025: Ισχύουν οι απαγορεύσεις κατά το άρθρο 5 (απαγορευμένες πρακτικές ΤΝ) και η υποχρέωση επάρκειας ΤΝ κατά το άρθρο 4. Οι διατάξεις του άρθρου 99 περί προστίμων ισχύουν μόλις από τις 2 Αυγούστου 2025· για το άρθρο 4 δεν υπάρχει δικό του πλαίσιο προστίμων, οι κυρώσεις καθορίζονται από το εθνικό δίκαιο.
- Από τις 2 Αυγούστου 2025: Το άρθρο 99 είναι εφαρμοστέο. Πρόστιμα επαπειλούνται έκτοτε για παραβάσεις των ήδη ισχυουσών υποχρεώσεων, π.χ. των απαγορεύσεων κατά το άρθρο 5 (βαθμίδα 1). Εξαιρούνται τα πρόστιμα κατά των παρόχων μοντέλων GPAI κατά το άρθρο 101.
- Από τις 2 Αυγούστου 2026: Η Επιτροπή μπορεί να επιβάλλει πρόστιμα σε παρόχους μοντέλων GPAI (άρθρο 101). Ταυτόχρονα ισχύουν οι υποχρεώσεις διαφάνειας κατά το άρθρο 50· οι παραβάσεις εμπίπτουν στη βαθμίδα 2 (άρθρο 99 παρ. 4 στοιχείο ζ)).
- Από τις 2 Δεκεμβρίου 2026: Ισχύουν οι νέες απαγορεύσεις κατά το άρθρο 5: συστήματα ΤΝ που παράγουν μη συναινετικό υλικό οικείου χαρακτήρα που απεικονίζει πραγματικά πρόσωπα ή υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών (άρθρο 5 παρ. 1 στοιχεία βα) και ββ)). Οι παραβάσεις εμπίπτουν στη βαθμίδα 1.
- Από τις 2 Δεκεμβρίου 2027 ή τις 2 Αυγούστου 2028: Τίθενται σε ισχύ οι υποχρεώσεις για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου (Παράρτημα III από τις 2 Δεκεμβρίου 2027, Παράρτημα I από τις 2 Αυγούστου 2028). Αρχικά προβλέπονταν η 2 Αυγούστου 2026 (Παράρτημα III) και η 2 Αυγούστου 2027 (Παράρτημα I)· οι ημερομηνίες μετατέθηκαν με το Digital Omnibus (κανονισμός (ΕΕ) 2026/1744).
Όλες οι προθεσμίες, μεταβατικές ρυθμίσεις και εξαιρέσεις επεξηγεί η σελίδα Προθεσμιών αναλυτικά.
Πώς οι εταιρείες υλοποιούν και τεκμηριώνουν τα μέτρα τους
Μετρούν δύο πράγματα: η τήρηση των υποχρεώσεων και η δυνατότητα να παρουσιαστούν σε έλεγχο τα μέτρα που λήφθηκαν. Μια εκπαίδευση κατά το άρθρο 4 καλύπτει μόνο την υποχρέωση επάρκειας ΤΝ, όχι τις υπόλοιπες υποχρεώσεις, π.χ. κατά τα άρθρα 5, 26 ή 50.
- Στήριξη της επάρκειας ΤΝ κατά το άρθρο 4: Για εργαζόμενους που χρησιμοποιούν ΤΝ λαμβάνονται μέτρα προσαρμοσμένα στον ρόλο και το πλαίσιο χρήσης, π.χ. για τη λειτουργία, τους κινδύνους και τα όρια των χρησιμοποιούμενων συστημάτων ΤΝ. Αυτό ισχύει για φορείς ανάπτυξης κάθε μεγέθους, από ατομικές επιχειρήσεις μέχρι μεγάλους ομίλους.
- Τεκμηρίωση εκπαιδεύσεων: Μια ελέγξιμη εκπαίδευση EU AI Act με αυτόματη διαδρομή ελέγχου καταδεικνύει ποια μέτρα κατά το άρθρο 4 λήφθηκαν· τα μέτρα που λήφθηκαν μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά τον υπολογισμό του προστίμου (άρθρο 99 παρ. 7 στοιχείο ζ)).
- Απογραφή χρήσης ΤΝ: Δημιουργήστε πλήρη επισκόπηση των συστημάτων ΤΝ που χρησιμοποιούνται σε ποιες διαδικασίες και σε ποια κατηγορία κινδύνου ανήκουν. Μόνο όποιος γνωρίζει τι χρησιμοποιεί, μπορεί να ενεργεί σύμφωνα με τους κανόνες.
- Παρακολούθηση προθεσμιών: Δράστε εγκαίρως πριν από τις επερχόμενες ημερομηνίες στη σελίδα Προθεσμιών, ιδίως τις 2 Δεκεμβρίου 2026 (νέες απαγορεύσεις, λήξη της μεταβατικής περιόδου για το άρθρο 50 παρ. 2), καθώς και τις προθεσμίες για ΤΝ υψηλού κινδύνου στις 2 Δεκεμβρίου 2027 και 2 Αυγούστου 2028.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορούν να επιβληθούν πρόστιμα και για μικρά λάθη;
Δεν οδηγεί αυτόματα κάθε παράβαση στο ανώτατο πρόστιμο. Το ύψος εξαρτάται από τη σοβαρότητα, τη διάρκεια και την πρόθεση της παράβασης, καθώς και από το αν η εταιρεία συνεργάστηκε και έλαβε μέτρα. Για την υποχρέωση επάρκειας ΤΝ κατά το άρθρο 4 ο EU AI Act δεν προβλέπει δικό του πλαίσιο προστίμων· οι κυρώσεις καθορίζονται εδώ από το εθνικό δίκαιο των κρατών μελών. Περισσότερες απαντήσεις σε υποχρεώσεις και εξαιρέσεις συγκεντρώνει η σελίδα Συχνών Ερωτήσεών μας.
Ισχύει το πρόστιμο ανά εργαζόμενο ή ανά εταιρεία;
Το άρθρο 99 απευθύνει τα πρόστιμα στους φορείς εκμετάλλευσης κατά την έννοια του κανονισμού, π.χ. σε παρόχους και φορείς ανάπτυξης. Εάν η εταιρεία σας είναι φορέας ανάπτυξης, το πρόστιμο πλήττει την εταιρεία. Τα ανώτατα όρια καθορίζονται σε σταθερά ποσά ή βάσει του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου τζίρου, όχι βάσει του αριθμού των εργαζομένων. Αυτό καθιστά τα ποσοστιαία ανώτατα όρια ιδιαίτερα σημαντικά για εταιρείες με υψηλό τζίρο. Το πλήρες νομικό πλαίσιο εξηγεί η σελίδα EU AI Act: εν συντομία.
Εκπαιδεύστε την ομάδα σας τώρα Προς την υποχρέωση επάρκειας ΤΝ
Σημείωση: αυτή η επισκόπηση είναι ενημερωτική και δεν αποτελεί νομική συμβουλή.