Kary za naruszenia
EU AI Act przewiduje dotkliwe, stopniowane według wagi kary pieniężne, porównywalne z RODO, a na górnym poziomie nawet wyższe. Kto narusza rozporządzenie, ryzykuje sankcje, które mogą dotknąć całą firmę.
Wdróż i udokumentuj środki w zakresie kompetencji w AI
Udokumentowane szkolenie to prosty sposób na wdrożenie i wykazanie środków wg art. 4. Nasze szkolenie go dostarcza: certyfikat dla każdej osoby i raport audytu dla przedsiębiorstwa.
29,75 € za osobę, netto, kraj: Polska (bez abonamentu) · Rozliczenie w PLN
Trzy poziomy kar w EU AI Act
Art. 99 dzieli kary pieniężne na trzy poziomy. Dla dostawców modeli GPAI art. 101 przewiduje odrębne kary pieniężne nakładane przez Komisję: do 3 % światowego rocznego obrotu lub 15 mln €, w zależności od tego, która kwota jest wyższa. Kluczowe przy trzech poziomach: każdorazowo obowiązuje wyższa z obu kwot, albo stały górny limit w euro, albo procent światowego rocznego obrotu. Dla MŚP i startupów jako górny pułap obowiązuje natomiast niższa kwota (szczegóły poniżej).
Poziom 1: Praktyki zakazane
Do 35 mln € lub 7 % światowego rocznego obrotu, wyłącznie za naruszenia zakazanych praktyk AI z artykułu 5, na przykład scoring społeczny lub systemy manipulacyjne podważające autonomię człowieka.
Poziom 2: Inne obowiązki
Do 15 mln € lub 3 % światowego rocznego obrotu, za naruszenia niektórych obowiązków dostawców, podmiotów stosujących i obowiązków przejrzystości (artykuł 99 ust. 4, m.in. artykuły 16, 26 i 50). Obowiązek kompetencji w AI z artykułu 4 nie należy do tej grupy.
Poziom 3: Fałszywe informacje
Do 7,5 mln € lub 1 % światowego rocznego obrotu, za fałszywe lub wprowadzające w błąd informacje przekazywane jednostkom notyfikowanym lub właściwym organom krajowym.
Przy ustalaniu wysokości kary organy uwzględniają m.in. wagę i czas trwania naruszenia oraz środki techniczne i organizacyjne podjęte przez firmę. Udokumentowane szkolenie pokazuje, jakie środki podjęto na podstawie art. 4; podjęte środki mogą być uwzględnione przy ustalaniu wysokości kary (art. 99 ust. 7 lit. g).
Kto nakłada kary?
Egzekwowanie EU AI Act należy w pierwszej kolejności do krajowych organów nadzoru rynku poszczególnych państw członkowskich UE. Każde państwo wyznacza co najmniej jeden organ notyfikujący i co najmniej jeden organ nadzoru rynku (art. 70 ust. 1), które przeprowadzają kontrole, rozpatrują skargi i mogą nakładać sankcje za naruszenia.
Na poziomie europejskim Komisja za pośrednictwem Urzędu ds. AI (European AI Office) nadzoruje modele GPAI i egzekwuje związane z nimi obowiązki (art. 88 ust. 1). Od czasu Digital Omnibus urząd jest ponadto wyłącznie właściwy dla systemów AI opartych na modelu GPAI, gdy model i system opracowuje ten sam dostawca, oraz dla AI w bardzo dużych platformach internetowych lub wyszukiwarkach (art. 75 ust. 1). Rada ds. AI, złożona z przedstawicieli państw członkowskich, wspiera jednolite stosowanie rozporządzenia (art. 65, 66). Podstawę prawną stanowi bezpośrednio EU AI Act.
Przepis szczególny dla MŚP i startupów
Małe i średnie przedsiębiorstwa oraz startupy korzystają w EU AI Act ze szczególnej ochrony przed nieproporcjonalnie wysokimi sankcjami: przy obliczaniu kary obowiązuje dla nich na wszystkich trzech poziomach niższa z obu kwot (kwota stała lub procent światowego rocznego obrotu) jako górny pułap (art. 99 ust. 6), podczas gdy w przypadku dużych firm obowiązuje kwota wyższa. Dla małych spółek o średniej kapitalizacji obowiązuje to od czasu Digital Omnibus na poziomach 2 i 3 (art. 99 ust. 6a), nie w przypadku zakazanych praktyk.
W praktyce oznacza to: startup o niewielkich obrotach zapłaci za naruszenie poziomu 2 co najwyżej procent swojego obrotu, o ile jest on niższy niż 15 mln €, a nie automatycznie kwotę maksymalną. Ta klauzula ochronna nie zwalnia jednak MŚP z samych obowiązków. W szczególności obowiązek kompetencji w AI z artykułu 4 dotyczy niezależnie od wielkości firmy wszystkich, którzy korzystają z AI zawodowo.
Od kiedy grożą kary?
Przepisy sankcyjne EU AI Act nie wchodzą w życie wszystkie jednocześnie. Harmonogram jest kluczowy dla pytania, jakie kary mogą być faktycznie nakładane od kiedy:
- Od 2 lutego 2025 r.: zakazy z artykułu 5 (zakazane praktyki AI) oraz obowiązek kompetencji z artykułu 4 obowiązują. Przepisy o karach z artykułu 99 obowiązują dopiero od 2 sierpnia 2025 r.; dla artykułu 4 nie istnieje własny zakres kar, sankcje wynikają z prawa krajowego.
- Od 2 sierpnia 2025 r.: artykuł 99 jest stosowany. Od tego czasu kary grożą za naruszenia obowiązków, które już obowiązują, np. zakazów z artykułu 5 (poziom 1). Wyłączone są kary pieniężne dla dostawców modeli GPAI z art. 101.
- Od 2 sierpnia 2026 r.: Komisja może nakładać kary pieniężne na dostawców modeli GPAI (art. 101). Jednocześnie obowiązują obowiązki przejrzystości z artykułu 50; naruszenia podlegają poziomowi 2 (art. 99 ust. 4 lit. g).
- Od 2 grudnia 2026 r.: obowiązują nowe zakazy z artykułu 5: systemy AI generujące bez zgody intymne materiały przedstawiające rzeczywiste osoby lub materiały przedstawiające seksualne wykorzystywanie dzieci (art. 5 ust. 1 lit. ba i bb). Naruszenia podlegają poziomowi 1.
- Od 2 grudnia 2027 r. lub 2 sierpnia 2028 r.: obowiązki dla systemów AI wysokiego ryzyka stają się skuteczne (załącznik III od 2 grudnia 2027 r., załącznik I od 2 sierpnia 2028 r.). Pierwotnie przewidziane były 2 sierpnia 2026 r. (załącznik III) i 2 sierpnia 2027 r. (załącznik I); Digital Omnibus (rozporządzenie (UE) 2026/1744) przesunął te terminy.
Wszystkie terminy, rozwiązania przejściowe i wyjątki wyjaśnia szczegółowo strona terminów.
Jak firmy wdrażają i dokumentują swoje środki
Liczą się dwie rzeczy: przestrzeganie obowiązków i możliwość przedstawienia podjętych środków podczas kontroli. Szkolenie wg artykułu 4 obejmuje przy tym wyłącznie obowiązek kompetencji w AI, nie pozostałe obowiązki, np. z artykułów 5, 26 lub 50.
- Wspieraj kompetencje w AI zgodnie z artykułem 4: dla pracowników korzystających z AI należy podjąć środki dopasowane do roli i kontekstu zastosowania, np. dotyczące działania, ryzyk i ograniczeń używanych systemów AI. Dotyczy to podmiotów stosujących każdej wielkości, od jednoosobowej działalności po korporację.
- Dokumentuj szkolenia: weryfikowalne szkolenie z EU AI Act z automatyczną ścieżką audytu wykazuje, jakie środki podjęto na podstawie artykułu 4; podjęte środki mogą być uwzględnione przy ustalaniu wysokości kary (art. 99 ust. 7 lit. g).
- Zinwentaryzuj zastosowanie AI: sporządź pełny przegląd tego, które systemy AI są używane w jakich procesach i do jakiej klasy ryzyka należą. Tylko ten, kto wie, co stosuje, może działać zgodnie z przepisami.
- Pilnuj terminów: działaj z odpowiednim wyprzedzeniem przed nadchodzącymi datami na stronie terminów, w szczególności przed 2 grudnia 2026 r. (nowe zakazy, koniec okresu przejściowego dla art. 50 ust. 2) oraz terminami dla AI wysokiego ryzyka: 2 grudnia 2027 r. i 2 sierpnia 2028 r.
Często zadawane pytania
Czy kary mogą być nakładane za drobne uchybienia?
Nie każde naruszenie automatycznie skutkuje maksymalną karą. Jej wysokość zależy od wagi, czasu trwania i umyślności naruszenia oraz od tego, czy firma współpracowała i podjęła działania naprawcze. Dla obowiązku kompetencji w AI z artykułu 4 EU AI Act nie przewiduje własnego zakresu kar; sankcje wynikają tu z prawa krajowego państw członkowskich. Więcej odpowiedzi na pytania o obowiązki i wyjątki znajdziesz na naszej stronie FAQ.
Czy kara dotyczy każdego pracownika osobno czy całej firmy?
Art. 99 kieruje kary pieniężne do podmiotów, czyli np. do dostawców i podmiotów stosujących. Jeśli Twoja firma jest podmiotem stosującym, karę ponosi firma. Górne limity wyznacza się według stałych kwot lub całkowitego światowego rocznego obrotu, a nie według liczby pracowników. To sprawia, że procentowe górne limity są szczególnie istotne dla firm o wysokich obrotach. Pełne ramy prawne wyjaśnia strona EU AI Act: przegląd.
Przeszkol zespół Do obowiązku kompetencji w AI
Uwaga: ten przegląd ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.