Obowiązek kompetencji w AI (art. 4)

Co stanowi artykuł 4?

Artykuł 4 EU AI Act (rozporządzenie (UE) 2024/1689) zobowiązuje dostawców i podmioty stosujące systemy AI do zapewnienia, że ich personel, oraz wszystkie inne osoby obsługujące lub używające systemów AI w ich imieniu, posiada wystarczający poziom kompetencji w zakresie AI. Ustawodawca celowo stosuje otwarte sformułowania: wymagania zależą od wiedzy, doświadczenia i wykształcenia danych osób, konkretnego kontekstu zastosowania systemu AI oraz grup, na które system ma wpływ. Ustawodawca nie narzuca sztywnego katalogu wiedzy, decydujące jest to, by kompetencja była weryfikowalna i proporcjonalna do stosowanego systemu.

Od kiedy obowiązuje ten przepis?

Artykuł 4 to nie kwestia przyszłości. Obowiązuje od 2 lutego 2025 r., pierwszej istotnej daty EU AI Act, kiedy to obok zakazu niedopuszczalnych praktyk AI zaczął bezpośrednio obowiązywać także obowiązek kompetencji. Firmy, które dotychczas nie podjęły żadnych działań, są już w stanie niezgodności z przepisami. Wszystkie kolejne terminy, m.in. rozległe obowiązki dla AI wysokiego ryzyka od 2 sierpnia 2026 r., zebrane są na stronie terminów.

Kogo dotyczy obowiązek?

EU AI Act wyróżnia dwie główne grupy, które obie objęte są artykułem 4:

Najczęstszy błąd brzmi: „My nie rozwijamy AI, nas to nie dotyczy." W rzeczywistości wystarczy zawodowe korzystanie z narzędzia AI, by zostać uznanym za podmiot stosujący i być zobowiązanym do spełnienia tego wymogu. Więcej o rolach i podejściu opartym na ryzyku wyjaśnia strona EU AI Act w skrócie.

Co konkretnie oznaczają kompetencje w zakresie AI?

Ustawa definiuje kompetencje w zakresie AI jako umiejętności, wiedzę i rozumienie pozwalające osobom świadomie korzystać z systemów AI i rozpoznawać ich skutki. W praktyce oznacza to, że pracownicy — stosownie do swojej roli — powinni rozumieć:

• jak systemy AI zasadniczo działają, jakie mają ograniczenia i dlaczego mogą popełniać błędy;
• jakie szanse i ryzyka wiążą się z konkretnym zastosowaniem, np. uprzedzenia algorytmiczne, tzw. „halucynacje" lub problemy z ochroną danych;
• jak krytycznie oceniać wyniki AI, kwestionować je i w razie potrzeby korygować;
• jakie ramy prawne i etyczne — w szczególności EU AI Act — obowiązują w codziennej pracy zawodowej.

Kompetencja to nie jednorazowy stan, lecz ciągły proces: nowe narzędzia AI wymagają nowych ocen. Szkolenia powinny być dlatego regularnie powtarzane i aktualizowane.

Jak firmy spełniają ten obowiązek?

Ustawa nie narzuca konkretnego formatu. Decydujące są dwie rzeczy: działania muszą być odpowiednie i muszą dać się udokumentować w sposób weryfikowalny. Sprawdzone podejście to udokumentowane szkolenie z quizem wiedzy i indywidualnym certyfikatem. Szkolenie AI-Konform obejmuje w czterech lekcjach kluczowe bloki tematyczne: podstawy AI, EU AI Act, bezpieczne korzystanie z AI i AI w codziennej pracy. Format jest kompaktowy, 30 do 60 minut na osobę, tak by nawet duże zespoły mogły spełnić obowiązek bez długich przerw w pracy. Po końcowym quizie uczestnicy otrzymują imienny certyfikat; firma automatycznie uzyskuje raport audytowy zgodny z ISO 27001 oraz wynik compliance jako dowód przed organami i audytorami.

• Zinwentaryzuj zastosowanie AI w firmie i wskaż kluczowe role.
• Szkol pracowników adekwatnie do roli i w ich preferowanym języku.
• Archiwizuj udział, wynik testu i certyfikat w sposób weryfikowalny.

Co grozi za naruszenie?

Kto zaniedbuje obowiązek kompetencji w AI wynikający z artykułu 4, ryzykuje kary na poziomie średniej stawki sankcji EU AI Act: do 15 milionów euro lub 3 procent światowego rocznego obrotu, w zależności od tego, która kwota jest wyższa. Dla MŚP i startupów jako górny pułap obowiązuje niższa z obu kwot. Najwyższy próg kar (do 35 mln € lub 7 %) zarezerwowany jest wyłącznie dla naruszeń zakazanych praktyk z artykułu 5 i wyraźnie nie ma zastosowania do naruszeń obowiązku kompetencji. Wszystkie trzy progi kar i odpowiadające im stany faktyczne wyjaśnia szczegółowo strona o karach.

Często zadawane pytania o obowiązku kompetencji w AI

Czy pracownicy muszą stać się ekspertami od AI?

Nie. Artykuł 4 wymaga wystarczającego poziomu kompetencji, adekwatnego do danej roli i używanego systemu AI. Pracownik biurowy, który sporadycznie korzysta z asystenta tekstowego AI, nie potrzebuje zaawansowanej wiedzy technicznej. Ważne jest, by znał ograniczenia narzędzia, krytycznie oceniał wyniki i wiedział, gdzie przebiegają granice prawne. Kompaktowe szkolenie z quizem wiedzy i indywidualnym certyfikatem jest z reguły wystarczające, i jednocześnie stanowi wymagany przez prawo dowód.

Czy obowiązek dotyczy nas, jeśli korzystamy z AI tylko sporadycznie?

Tak. Ustawa nie uzależnia obowiązku od częstotliwości korzystania, lecz od zawodowego charakteru użytkowania. Kto używa systemu AI choćby sporadycznie w kontekście zawodowym, jest uznawany za podmiot stosujący i musi zadbać o to, by dane osoby miały wystarczające kompetencje. Więcej odpowiedzi na często zadawane pytania dotyczące EU AI Act, terminów i obowiązków szkoleniowych zbiera nasza strona FAQ.

Przeszkol zespół Odkryj szkolenie

Uwaga: ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.