Artykuł 4

Obowiązek kompetencji w zakresie AI wg art. 4 EU AI Act

Tak, w zakresie środków: od 2 lutego 2025 r. przedsiębiorstwa będące dostawcami lub podmiotami stosującymi systemy AI muszą podejmować środki dotyczące kompetencji w zakresie AI swojego personelu. Art. 4 nie narzuca żadnej określonej formy szkolenia.

Od 27 lipca 2026 r. art. 4 wymaga, aby dostawcy i podmioty stosujące podejmowali środki wspierające rozwój kompetencji w zakresie AI ich personelu. Nie muszą przy tym gwarantować żadnego określonego poziomu kompetencji. Do 26 lipca 2026 r. obowiązek brzmiał: w możliwie największym stopniu zapewnić wystarczający poziom kompetencji w zakresie AI.

Czy istnieje obowiązek szkolenia z AI?

Art. 4 wymaga środków wspierających kompetencje w zakresie AI, ale nie narzuca żadnej formy szkolenia ani gwarantowanego poziomu kompetencji. Brzmienie ust. 1 w obecnie obowiązującej wersji:

„Dostawcy i podmioty stosujące systemy AI podejmują środki, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI wśród swojego personelu i innych osób zajmujących się działaniem i wykorzystaniem systemów AI w ich imieniu, z uwzględnieniem ich wiedzy technicznej, doświadczenia, wykształcenia i wyszkolenia oraz kontekstu, w którym systemy AI mają być wykorzystywane, a także biorąc pod uwagę osoby lub grupy osób, wobec których systemy AI mają być wykorzystywane. Taki obowiązek nie oznacza, że dostawcy lub podmioty mają zapewniać osiągnięcie określonego poziomu kompetencji w zakresie AI przez poszczególne osoby.”

Źródło: art. 4 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1689 w brzmieniu rozporządzenia (UE) 2026/1744, EUR-Lex

Artykuł 4 EU AI Act wymienia więc kryteria, ale nie katalog wiedzy: należy uwzględnić wiedzę techniczną, doświadczenie, wykształcenie i wyszkolenie danych osób, kontekst, w którym system AI jest stosowany, oraz osoby lub grupy osób, wobec których jest stosowany. Często mówi się o „obowiązku szkolenia z AI”. Artykuł 4 nie nakazuje szkolenia wprost; jest ono jednak prostym środkiem, który obejmuje wszystkich zaangażowanych.

Ważne: obowiązek kompetencji w AI dotyczy niemal każdej firmy korzystającej z AI zawodowo, niezależnie od branży, wielkości przedsiębiorstwa czy klasy ryzyka systemu.

Co zmieniło się 27 lipca 2026 r.?

W dniu 27 lipca 2026 r. weszło w życie rozporządzenie (UE) 2026/1744 (Digital Omnibus), które nadało artykułowi 4 nowe brzmienie. Do tego czasu dostawcy i podmioty stosujące miały podejmować środki, aby w możliwie największym stopniu zapewnić, że ich personel dysponuje wystarczającym poziomem kompetencji w zakresie AI. Po zmianie podejmują środki wspierające rozwój kompetencji w zakresie AI, a wyraźnie nie trzeba gwarantować żadnego określonego poziomu. Ponadto Komisja i państwa członkowskie mają wspierać firmy, zwłaszcza MŚP, we wdrażaniu. Obowiązek nadal istnieje, zmieniła się jego treść: obowiązuje od 2 lutego 2025 r., a od 27 lipca 2026 r. w nowym brzmieniu.

Od kiedy obowiązuje ten przepis?

Artykuł 4 obowiązuje od 2 lutego 2025 r., pierwszej daty stosowania EU AI Act, kiedy to obok zakazu niektórych praktyk AI zaczął bezpośrednio obowiązywać także obowiązek kompetencji. Od 27 lipca 2026 r. obowiązuje w nowym brzmieniu. Firmy, które dotychczas nie podjęły żadnych działań, powinny jak najszybciej je rozpocząć. Wszystkie kolejne terminy, m.in. obowiązki dla AI wysokiego ryzyka od 2 grudnia 2027 r. (załącznik III) lub 2 sierpnia 2028 r. (załącznik I), zebrane są na stronie terminów.

Kogo dotyczy obowiązek?

Artykuł 4 dotyczy dostawców i podmiotów stosujących systemy AI, czyli obu głównych grup, które wyróżnia EU AI Act:

Dostawcy

Kto opracowuje system AI lub zleca jego opracowanie i wprowadza go do obrotu lub oddaje do użytku pod własną nazwą lub własnym znakiem towarowym (art. 3 pkt 3).

Podmioty stosujące

Kto wykorzystuje system AI, nad którym sprawuje kontrolę, z wyjątkiem wykorzystania w ramach osobistej działalności pozazawodowej (art. 3 pkt 4). Zazwyczaj jest to firma, a nie pojedyncza korzystająca osoba.

Wszystkie wielkości firm

Niezależnie od tego, czy to korporacja, MŚP czy startup: art. 4 nie przewiduje minimalnej wielkości. Wyjątki od zakresu stosowania reguluje art. 2, np. dla bezpieczeństwa narodowego, wyłącznie badań naukowych i prac rozwojowych lub osobistego użytku.

Każda klasa ryzyka

Nawet korzystanie z prostych narzędzi AI — np. do tworzenia tekstów lub obróbki grafiki — zobowiązuje do zadbania o kompetencje pracowników.

Także ten, kto AI jedynie używa i jej nie opracowuje, jest objęty art. 4 jako podmiot stosujący (art. 3 pkt 4, art. 4). Podmiotem stosującym jest przy tym firma, która sprawuje kontrolę nad stosowanymi systemami AI; środki dotyczą osób, które pracują z nimi w jej imieniu. Więcej o rolach i podejściu opartym na ryzyku wyjaśnia strona EU AI Act w skrócie.

Co konkretnie oznaczają kompetencje w zakresie AI?

Art. 3 pkt 56 definiuje kompetencje w zakresie AI jako „umiejętności, wiedzę oraz zrozumienie, które pozwalają dostawcom, podmiotom stosującym i osobom, na które AI ma wpływ – z uwzględnieniem ich odnośnych praw i obowiązków w kontekście niniejszego rozporządzenia – w przemyślany sposób wdrażać systemy sztucznej inteligencji oraz mieć świadomość, jakie możliwości i ryzyka wiążą się z AI oraz jakie potencjalne szkody może ona wyrządzić”. W praktyce oznacza to, że pracownicy — stosownie do swojej roli — powinni rozumieć:

  • jak systemy AI zasadniczo działają, jakie mają ograniczenia i dlaczego mogą popełniać błędy;
  • jakie szanse i ryzyka wiążą się z konkretnym zastosowaniem, np. uprzedzenia algorytmiczne, tzw. „halucynacje" lub problemy z ochroną danych;
  • jak krytycznie oceniać wyniki AI, kwestionować je i w razie potrzeby korygować;
  • jakie ramy prawne i etyczne — w szczególności EU AI Act — obowiązują w codziennej pracy zawodowej.

Z praktyki: kompetencja to nie jednorazowy stan, nowe narzędzia AI wymagają nowych ocen. Warto regularnie powtarzać i aktualizować szkolenia; stałego terminu art. 4 w tym zakresie nie wskazuje.

Jak firmy spełniają ten obowiązek?

Firmy spełniają obowiązek środkami, które uwzględniają wiedzę, doświadczenie, wykształcenie i kontekst zastosowania osób, których dotyczą; określonego formatu art. 4 nie narzuca. Artykuł 4 nie wymienia wprost dokumentacji, jest ona jednak najprostszym sposobem, by podjęte środki można było później przejrzyście przedstawić. Prostym środkiem jest udokumentowane szkolenie z quizem wiedzy i indywidualnym certyfikatem. Szkolenie AI-Konform obejmuje w czterech lekcjach kluczowe bloki tematyczne: Wprowadzenie do EU AI Act; Klasy ryzyka; Obowiązki i kompetencje AI; Podstawy AI. Format jest kompaktowy, 30 do 60 minut na osobę, tak by nawet duże zespoły mogły ukończyć szkolenie bez długich przerw w pracy. Po końcowym quizie uczestnicy otrzymują imienny certyfikat; firma automatycznie uzyskuje raport audytu (CSV/PDF, także dla Vanta i audytów ISO 27001) oraz wynik compliance jako dowód podjętych środków wobec audytorów i organów.

  • Zinwentaryzuj zastosowanie AI w firmie i wskaż kluczowe role.
  • Szkol pracowników stosownie do roli i kontekstu zastosowania: szkolenie podstawowe dla wszystkich oraz wprowadzenie do konkretnie używanych systemów, w ich preferowanym języku.
  • Archiwizuj udział, wynik testu i certyfikat w sposób weryfikowalny.

Co kryje się za pojęciem „prawo jazdy na AI”, wyjaśnia nasz poradnik Prawo jazdy na AI.

Dowód kompetencji w zakresie AI: co warto dokumentować?

Art. 4 nie wymaga formalnego dowodu kompetencji w zakresie AI. Jeśli jednak organ o to zapyta, firma powinna móc wykazać, jakie środki podjęła. Zwięzła dokumentacja wskazuje:

  • jakie systemy AI są używane i które role z nimi pracują,
  • jakie środki zostały podjęte, np. szkolenie, wprowadzenie do konkretnych narzędzi lub polityka AI, każdorazowo z datą i treścią,
  • kto wziął udział i z jakim wynikiem, na przykład w quizie,
  • kiedy środki są odświeżane, na przykład gdy pojawiają się nowe narzędzia AI,
  • kto w firmie za to odpowiada.

Praktyczne przykłady tego, jak firmy spełniają ten obowiązek, Komisja Europejska publikuje na swojej centralnej platformie informacyjnej (art. 4 ust. 2).

Co grozi za naruszenie?

Dla artykułu 4 w EU AI Act nie ma własnej podstawy do nałożenia kary: art. 99 ust. 3–5 nie wymieniają artykułu 4. Te progi kar (do 35 mln € lub 7 % za zakazane praktyki z artykułu 5, do 15 mln € lub 3 % za niektóre inne obowiązki) dotyczą innych naruszeń. Sankcje za naruszenia artykułu 4 określają państwa członkowskie (art. 99 ust. 1); mogą to być kary pieniężne, ostrzeżenia lub środki niepieniężne. Pośrednio kompetencje w zakresie AI mogą odgrywać rolę przy innych obowiązkach, na przykład przy art. 26 ust. 2: nadzór ludzki nad AI wysokiego ryzyka mogą sprawować wyłącznie osoby o niezbędnych kompetencjach, wyszkoleniu i uprawnieniach (od grudnia 2027 lub sierpnia 2028). Niezależnie od sankcji wspieranie kompetencji w zakresie AI pozostaje zadaniem strategicznym. Wszystkie progi kar i odpowiadające im stany faktyczne wyjaśnia szczegółowo strona o karach.

Często zadawane pytania o obowiązku kompetencji w AI

Czy AI Act przewiduje obowiązek szkolenia?

Nie wprost. Artykuł 4 wymaga środków wspierających kompetencje w zakresie AI, ale nie narzuca żadnego formatu, także szkolenia ani certyfikatu. Udokumentowane szkolenie jest prostym środkiem, bo obejmuje wszystkich zaangażowanych i utrwala udział oraz wynik. Jak to przebiega z AI-Konform, pokazuje strona Szkolenie EU AI Act.

Czy istnieje obowiązkowe szkolenie z AI?

Nie. EU AI Act nie przewiduje obowiązkowego szkolenia o stałej treści, zakresie czy zwieńczeniu. Artykuł 4 wymaga środków, które uwzględniają wiedzę, doświadczenie, wykształcenie i kontekst zastosowania osób zaangażowanych; jakie to środki, decyduje firma.

Czy pracownicy muszą stać się ekspertami od AI?

Nie. Artykuł 4 wymaga środków wspierających kompetencje w zakresie AI, które uwzględniają rolę, wcześniejszą wiedzę i używany system AI. Określony poziom nie musi być gwarantowany. Pracownik biurowy, który sporadycznie korzysta z asystenta tekstowego AI, nie potrzebuje zaawansowanej wiedzy technicznej. Ważne jest, by znał ograniczenia narzędzia, krytycznie oceniał wyniki i wiedział, gdzie przebiegają granice prawne. Kompaktowe szkolenie z quizem wiedzy i indywidualnym certyfikatem to prosty, dobrze dający się udokumentować środek w rozumieniu artykułu 4.

Czy obowiązek dotyczy nas, jeśli korzystamy z AI tylko sporadycznie?

Tak. Artykuł 4 nie wskazuje minimalnej częstotliwości korzystania. Jeśli Twoja firma stosuje system AI na własną odpowiedzialność, jest podmiotem stosującym (art. 3 pkt 4) i podejmuje środki dla osób, które z nim pracują, także gdy robią to tylko sporadycznie. Więcej odpowiedzi na często zadawane pytania dotyczące EU AI Act, terminów i szkolenia zbiera nasza strona FAQ.

Czy potrzebuję dowodu kompetencji w zakresie AI?

Nie. Artykuł 4 nie wymaga formalnego dowodu, certyfikatu ani oficjalnej certyfikacji. Kto chce wykazać kompetencje w zakresie AI zgodnie z art. 4, dokumentuje podjęte środki: kto, kiedy i w czym uczestniczył. Dokładnie to utrwalają certyfikat uczestnictwa dla każdej osoby i raport audytu, które wystawia AI-Konform. Więcej na stronie Szkolenie EU AI Act.

Czy istnieje oficjalny certyfikat kompetencji w zakresie AI?

Nie. Art. 4 nie przewiduje oficjalnego certyfikatu ani obowiązkowej certyfikacji kompetencji w zakresie AI. Certyfikaty wydawane przez organizatorów szkoleń, także certyfikat uczestnictwa AI-Konform, dokumentują podjęty środek; nie są urzędowym zaświadczeniem.

Kto kontroluje kompetencje w zakresie AI?

Każde państwo członkowskie UE wyznacza krajowe organy nadzoru rynku, które monitorują przestrzeganie EU AI Act (art. 70). Sankcje za naruszenia art. 4 określają państwa członkowskie (art. 99 ust. 1). Jeśli organ zapyta, udokumentowane środki pokazują, co zostało zrobione. Więcej o tym, kto jest właściwy, na stronie Kary.

Przeszkol zespół Odkryj szkolenie

Uwaga: ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.