De verplichting tot AI-geletterdheid (art. 4)
Sinds 2 februari 2025 moeten bedrijven ervoor zorgen dat iedereen die namens hen met AI-systemen werkt, over een toereikend niveau van AI-geletterdheid beschikt.
Wat verlangt artikel 4?
Artikel 4 van de EU AI Act (Verordening (EU) 2024/1689) verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen ervoor te zorgen dat hun personeel, en alle andere personen die namens hen AI-systemen bedienen of gebruiken, over een toereikend niveau van AI-geletterdheid beschikt. De wet hanteert bewust open formuleringen: de vereisten zijn afgestemd op de kennis, de ervaring en de opleiding van de betrokken personen, de concrete gebruikscontext van het AI-systeem en de groepen waarop het van invloed is. Een strak leerplan schrijft de wetgever niet voor, doorslaggevend is dat de competentie aantoonbaar en evenredig is aan het ingezette systeem.
Sinds wanneer geldt de verplichting?
Artikel 4 is geen toekomstmuziek. Het geldt al sinds 2 februari 2025, de eerste belangrijke streefdatum van de EU AI Act, waarop naast het verbod op onaanvaardbare AI-praktijken ook de verplichting tot AI-geletterdheid rechtstreeks van toepassing werd. Bedrijven die tot nog toe geen maatregelen hebben genomen, bevinden zich al in een toestand van niet-naleving. Alle verdere data, zoals de omvangrijke verplichtingen voor AI met hoog risico vanaf 2 augustus 2026, zijn samengevat op de termijnenpagina.
Voor wie geldt de verplichting?
De EU AI Act onderscheidt twee hoofdgroepen die allebei onder artikel 4 vallen:
Aanbieders
Bedrijven of personen die een AI-systeem ontwikkelen of onder eigen naam op de markt brengen. Zij dragen de zwaarste verplichtingen van de EU AI Act.
Gebruiksverantwoordelijken
Allen die een AI-systeem inzetten in het kader van hun beroepsactiviteit of op eigen verantwoordelijkheid, en dat geldt voor de meeste bedrijven.
Alle bedrijfsgroottes
Of het nu een groot concern, een kmo of een start-up is: wie AI beroepsmatig gebruikt, is gehouden. De verplichting kent geen minimumgrootte en geen sectoruitzondering.
Elke risicoklasse
Ook het gebruik van eenvoudige AI-tools — bijv. voor tekstcreatie of beeldbewerking — verplicht tot het treffen van competentiemaatregelen.
Het meest voorkomende misverstand is: wie geen AI ontwikkelt, hoeft er niet aan te voldoen. In werkelijkheid volstaat het beroepsmatig gebruik van een AI-tool om als gebruiksverantwoordelijke te gelden en de verplichting na te moeten komen. Meer over de rollen en de risicogebaseerde aanpak van de wet staat op de pagina EU AI Act in het kort.
Wat betekent AI-geletterdheid concreet?
De wet definieert AI-geletterdheid als de vaardigheden, kennis en het inzicht die mensen in staat stellen AI-systemen deskundig in te zetten en de gevolgen ervan te herkennen. In de praktijk betekent dat dat medewerkers — passend bij hun rol — moeten begrijpen:
- hoe AI-systemen in principe werken, waar hun grenzen liggen en waarom ze fouten kunnen maken;
- welke kansen en risico's verbonden zijn aan het concrete gebruik, zoals vooroordelen, zogeheten “hallucinaties” of privacyproblemen;
- hoe AI-resultaten kritisch worden beoordeeld, bevraagd en zo nodig gecorrigeerd;
- welke juridische en ethische kaders — met name de EU AI Act — voor de eigen dagelijkse werkzaamheden gelden.
Competentie is daarbij geen eenmalige toestand, maar een doorlopend proces: nieuwe AI-hulpmiddelen vragen om nieuwe inschattingen. Trainingen moeten dan ook regelmatig worden herhaald en bijgewerkt.
Hoe voldoen bedrijven aan de verplichting?
De wet schrijft geen specifiek formaat voor. Doorslaggevend zijn twee dingen: de maatregelen moeten passend zijn en ze moeten verifieerbaar gedocumenteerd kunnen worden. Bewezen heeft zich een gedocumenteerde training met kennistoets en individueel certificaat. De AI-Konform-training behandelt in vier lessen de relevante themagebieden: AI-basisprincipes, de EU AI Act, veilig omgaan met AI en AI in het dagelijks werk. Het formaat is compact gehouden op 30 tot 60 minuten per persoon, zodat ook grote teams de verplichting kunnen nakomen zonder langdurige uitval. Na de afsluitende quiz ontvangen deelnemers een persoonsgebonden certificaat; het bedrijf ontvangt automatisch een ISO-27001-conform auditrapport en een compliancescore als bewijs richting autoriteiten en auditors.
- AI-gebruik in het bedrijf in kaart brengen en relevante functies identificeren.
- Medewerkers rolgericht en in hun voorkeurstaal trainen.
- Deelname, testresultaat en certificaat verifieerbaar archiveren.
Wat zijn de gevolgen bij overtreding?
Wie de verplichting tot AI-geletterdheid op grond van artikel 4 verwaarloost, riskeert boetes op grond van het middelste sanctieniveau van de EU AI Act: tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is. Voor kmo's en start-ups geldt het laagste van de twee bedragen als bovengrens. Het hoogste boetenniveau (tot 35 mln € of 7 %) is uitsluitend voorbehouden aan overtredingen van verboden praktijken op grond van artikel 5 en geldt uitdrukkelijk niet bij competentieovertredingen. Alle drie niveaus en de bijbehorende overtredingen worden toegelicht op de boetenpagina.
Veelgestelde vragen over de verplichting tot AI-geletterdheid
Moeten medewerkers worden opgeleid tot AI-experts?
Nee. Artikel 4 vereist een toereikend niveau van competentie, evenredig aan de betreffende rol en het gebruikte AI-systeem. Een medewerker die af en toe een AI-tekstassistent gebruikt, hoeft geen diepgaande technische kennis te hebben. Doorslaggevend is dat hij of zij de grenzen van de tool kent, resultaten kritisch beoordeelt en weet waar de juridische kaders liggen. Een compacte training met kennistoets en individueel certificaat volstaat in de regel, en is tegelijkertijd het wettelijk vereiste bewijs.
Geldt de verplichting ook als we AI slechts incidenteel gebruiken?
Ja. De wet koppelt de verplichting niet aan de gebruiksfrequentie, maar aan het beroepsmatig gebruik. Wie een AI-systeem ook maar incidenteel in een werkcontext gebruikt, geldt als gebruiksverantwoordelijke en moet ervoor zorgen dat de betrokken personen over voldoende competentie beschikken. Meer antwoorden op veelgestelde vragen over de EU AI Act, termijnen en trainingsverplichtingen vindt u op onze FAQ-pagina.
AI-geletterdheid aantonen Training ontdekken
Informatie, geen juridisch advies.