Gids

EU AI Act risicoklassen: overzicht met voorbeelden en verplichtingen

De EU AI Act (Verordening (EU) 2024/1689) deelt AI naar risico in vier niveaus in: verboden praktijken (art. 5), AI met hoog risico (art. 6 met bijlagen I en III), beperkt risico met transparantieverplichtingen (art. 50) en minimaal risico zonder bijzondere verplichtingen. Het woord «risicoklasse» staat zo niet in de verordening, het is de gangbare benaming voor deze niveaus, naast risicocategorieën en risiconiveaus. AI-modellen voor algemene doeleinden (GPAI) hebben eigen regels in hoofdstuk V. Los van het niveau geldt voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken art. 4: maatregelen voor AI-geletterdheid.

De risicopiramide van de EU AI Act

Hoe hoger het niveau, hoe strenger de regels. De afbeelding toont de vier niveaus met hun rechtsgrondslag, daarnaast de eigen regels voor GPAI-modellen en daaronder de verplichting die op alle niveaus geldt.

Risicoklassen van de EU AI Act als piramide Vier niveaus van boven naar beneden: verboden volgens art. 5, bijvoorbeeld social scoring; hoog risico volgens art. 6 met bijlagen I en III, bijvoorbeeld selectie van sollicitanten; beperkt risico volgens art. 50 met transparantieverplichtingen voor chatbots en deepfakes; minimaal risico zonder verplichtingen uit art. 5, 6 en 50, bijvoorbeeld spamfilters. Daarnaast: GPAI-modellen met eigen regels in hoofdstuk V sinds 2 augustus 2025. Daaronder: art. 4 AI-geletterdheid geldt op alle niveaus voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. Verboden Art. 5 · social scoring Hoog risico Art. 6, bijlagen I en III · sollicitanten Beperkt risico Art. 50 · transparantie: chatbots, deepfakes Minimaal risico geen plichten uit art. 5, 6, 50 · bijv. spamfilter GPAI-modellen eigen regels hoofdstuk V verplichtingen voor de modelaanbieders sinds 2 augustus 2025 Art. 4 AI-geletterdheid: elk niveau, aanbieders en gebruiksverantwoordelijken get-ai-conform.com/nl/eu-ai-act-risikoklassen · Verordening (EU) 2024/1689, versie (EU) 2026/1744 · 10 november 2026
Bron: AI-Konform, op basis van Verordening (EU) 2024/1689 zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2026/1744, stand 10 november 2026. Afbeelding als SVG openen (Duitstalig): om in te sluiten met bronvermelding get-ai-conform.com.

Eén verplichting geldt in elke risicoklasse

Maatregelen voor AI-geletterdheid volgens art. 4 hebt u nodig, los van de indeling. De AI-Konform-training is zo'n maatregel: in 26 talen, met een deelnamecertificaat per persoon en een auditrapport voor het bedrijf.

€ 35 per persoon, excl. btw, in Nederland (geen abonnement)

Team opleiden Wat de training behandelt

Overzicht: risicoklassen, verplichtingen en data

De tabel vat samen wat op welk niveau geldt en sinds wanneer. Een overzicht van de hele verordening met rollen en sancties vindt u op de pagina De EU AI Act in het kort.

EU AI Act risicoklassen: rechtsgrondslag, voorbeelden, verplichtingen en data
NiveauRechtsgrondslagVoorbeeldenVerplichtingenSinds / vanaf
Onaanvaardbaar risicoart. 5social scoring, emotieherkenning op de werkplek, manipulatieve techniekenverboden, voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijkensinds 2 februari 2025; twee extra verboden vanaf 2 december 2026
Hoog risicoart. 6 met bijlagen I en IIIvoorselectie van sollicitanten, beoordeling van kredietwaardigheid, AI als veiligheidscomponent van een productAanbieders: risicobeheer, datakwaliteit, documentatie, conformiteitsbeoordeling, registratie. Gebruiksverantwoordelijken: gebruik volgens de gebruiksaanwijzing, menselijk toezicht, logs bewaren (art. 26)bijlage III vanaf 2 december 2027, bijlage I vanaf 2 augustus 2028
Beperkt risicoart. 50chatbots, deepfakes, AI-teksten over aangelegenheden van algemeen belangvermelden dat het om AI gaat, inhoud markerensinds 2 augustus 2026
Minimaal risicogeen eigen bepalingspamfilters, vertaalhulpmiddelen, tekstconcepten op kantoorgeen verplichtingen op grond van art. 5, 6 of 50; vrijwillige gedragscodes (art. 95)geen eigen datum
GPAI-modellen (eigen regels)hoofdstuk Vgrote taalmodellen achter chatbots en tekstassistentenAanbieders van het model: technische documentatie, auteursrechtbeleid, samenvatting van de trainingsinhoud; meer bij systeemrisicosinds 2 augustus 2025, bestaande modellen tot 2 augustus 2027
Alle niveaus: AI-geletterdheidart. 4elk beroepsmatig gebruikt AI-systeemmaatregelen voor de AI-geletterdheid van de betrokkenensinds 2 februari 2025, nieuwe versie sinds 27 juli 2026

Eén systeem kan meerdere verplichtingen tegelijk met zich meebrengen, bijvoorbeeld als AI met hoog risico die ook met mensen praat. Doorslaggevend is het gebruiksdoel, niet de tool: hetzelfde programma kan op kantoor minimaal risico inhouden en bij personeelsselectie hoog risico.

Welke AI-praktijken zijn verboden?

Art. 5 verbiedt bepaalde praktijken volledig. Het verbod geldt voor het in de handel brengen, het in gebruik stellen en het gebruik, dus ook voor bedrijven die zo'n systeem alleen gebruiken. Sinds 2 februari 2025 zijn verboden:

  • Manipulatie: subliminale, doelbewust manipulatieve of misleidende technieken die het gedrag van mensen wezenlijk verstoren en hun aanzienlijke schade berokkenen of met redelijke waarschijnlijkheid zullen berokkenen (punt a).
  • Uitbuiten van kwetsbaarheden: AI die misbruik maakt van leeftijd, een handicap of een bijzondere sociale of economische situatie, met hetzelfde gevolg (punt b).
  • Social scoring: mensen gedurende een bepaalde periode beoordelen op hun sociale gedrag of hun kenmerken, als dat leidt tot een ongerechtvaardigde of niet ter zake doende benadeling (punt c).
  • Voorspellen van strafbare feiten uitsluitend op basis van profilering of persoonlijkheidskenmerken (punt d).
  • Gezichtsdatabanken: aanleggen of uitbreiden door ongericht scrapen van gezichtsafbeeldingen van internet of uit camerabeelden (punt e).
  • Emotieherkenning op de werkplek en in onderwijsinstellingen, behalve om medische redenen of veiligheidsredenen (punt f).
  • Biometrische categorisering om gevoelige kenmerken af te leiden, zoals politieke opvattingen, lidmaatschap van een vakbond, religie of seksuele gerichtheid (punt g).
  • Biometrische identificatie op afstand in real time in openbare ruimten met het oog op rechtshandhaving, met nauw omschreven uitzonderingen (punt h).

Vanaf 2 december 2026 komen er twee verboden bij, ingevoerd door de Digital Omnibus voor AI: AI die niet-consensuele intieme afbeeldingen van identificeerbare personen genereert of manipuleert, en AI die afbeeldingen van seksueel misbruik van kinderen genereert of manipuleert (punten ba en bb). Bedrijven die beeldgeneratoren gebruiken, overtreden het verbod pas als zij het systeem voor dat doel inzetten (art. 5, lid 1 bis, punt b). Overtredingen van art. 5 vallen in het hoogste boeteniveau: tot 35 mln € of 7 % van de wereldwijde jaaromzet (art. 99, lid 3).

Wanneer is een AI-systeem AI met hoog risico?

Volgens art. 6 zijn er twee wegen naar het niveau hoog risico. Ten eerste AI als veiligheidscomponent van een product of als product zelf dat onder de EU-productwetgeving van bijlage I valt en door een derde partij op conformiteit moet worden beoordeeld, bijvoorbeeld medische hulpmiddelen, speelgoed of liften. Deze verplichtingen gelden vanaf 2 augustus 2028. Ten tweede AI in een van de acht domeinen van bijlage III, vanaf 2 december 2027:

  1. Biometrie: identificatie op afstand, categorisering op basis van gevoelige kenmerken, emotieherkenning (voor zover niet al verboden).
  2. Kritieke infrastructuur: veiligheidscomponenten voor digitale infrastructuur, wegverkeer en de levering van water, gas, verwarming en elektriciteit.
  3. Onderwijs: toelating, beoordeling van leerresultaten, niveaubepaling, toezicht bij examens.
  4. Werkgelegenheid: gerichte vacatures, screening en beoordeling van sollicitaties, beslissingen over promotie of ontslag, toewijzing van taken, monitoring van prestaties.
  5. Essentiële diensten: overheidsuitkeringen en publieke diensten, kredietwaardigheid van natuurlijke personen (fraudeopsporing uitgezonderd), risico en prijs bij levens- en ziektekostenverzekeringen, noodoproepen en triage.
  6. Rechtshandhaving, voor zover toegestaan op grond van het Unierecht of het nationale recht.
  7. Migratie, asiel en grenstoezicht, eveneens alleen binnen het toegestane kader.
  8. Rechtsbedeling en democratische processen: ondersteuning van rechterlijke instanties, beïnvloeding van verkiezingen.

Niet elk systeem uit bijlage III houdt automatisch een hoog risico in. Volgens art. 6, lid 3, vervalt de indeling als het systeem geen significant risico inhoudt, bijvoorbeeld omdat het alleen een beperkte procedurele taak uitvoert, het resultaat van een eerder voltooide menselijke activiteit verbetert, besluitvormingspatronen opspoort zonder de menselijke beoordeling te vervangen, of een voorbereidende taak uitvoert. Voert het systeem profilering van natuurlijke personen uit, dan geldt het altijd als AI met hoog risico. Wie zich op de uitzondering beroept, documenteert zijn beoordeling voordat het systeem in de handel wordt gebracht (art. 6, lid 4) en registreert het systeem (art. 49, lid 2).

De meeste verplichtingen rusten op de aanbieders: risicobeheer, datakwaliteit, technische documentatie, logging, transparantie, menselijk toezicht, nauwkeurigheid en robuustheid (art. 9 tot en met 15), plus conformiteitsbeoordeling en registratie. Bedrijven die AI met hoog risico alleen inzetten, zijn gebruiksverantwoordelijken en hebben eigen verplichtingen volgens art. 26: het systeem volgens de gebruiksaanwijzing gebruiken, het menselijk toezicht opdragen aan personen met de nodige bekwaamheid, de werking monitoren, logs bewaren en vóór het gebruik op de werkplek de werknemers en hun vertegenwoordigers informeren (art. 26, lid 7). Bepaalde gebruiksverantwoordelijken voeren daarnaast een beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten uit (art. 27), bijvoorbeeld overheidsinstanties en bedrijven die AI inzetten voor de beoordeling van kredietwaardigheid of voor risico en prijs bij levens- en ziektekostenverzekeringen. Overtredingen kosten tot 15 mln € of 3 % van de wereldwijde jaaromzet (art. 99, lid 4).

Voor systemen met hoog risico die al vóór het begin van de toepassing van deze verplichtingen in de handel zijn gebracht of in gebruik zijn gesteld, geldt de verordening alleen als hun ontwerp daarna significant wordt gewijzigd. Systemen die bestemd zijn voor overheidsinstanties moeten in elk geval uiterlijk op 2 augustus 2030 zijn aangepast (art. 111, lid 2).

Wat geldt bij beperkt risico?

Voor AI die interactie heeft met mensen of inhoud genereert, gelden sinds 2 augustus 2026 de transparantieverplichtingen van art. 50:

  • Lid 1, aanbieders: systemen die met mensen praten of schrijven, zijn zo ontworpen dat de mensen weten dat zij interactie hebben met een AI, tenzij dat duidelijk is.
  • Lid 2, aanbieders: door AI gegenereerde afbeeldingen, video's, geluidsopnamen en teksten zijn machineleesbaar gemarkeerd. Voor systemen die vóór 2 augustus 2026 in de handel zijn gebracht, geldt een overgangsperiode tot 2 december 2026 (art. 111, lid 4).
  • Lid 3, gebruiksverantwoordelijken: wie emotieherkenning of biometrische categorisering inzet, informeert de betrokken personen.
  • Lid 4, gebruiksverantwoordelijken: bij deepfakes en AI-teksten die het publiek moeten informeren over aangelegenheden van algemeen belang, wordt bekendgemaakt dat ze door AI zijn gegenereerd; bij teksten vervalt dat als een mens ze redactioneel beoordeelt en er de verantwoordelijkheid voor draagt.

Typische gevallen en hoe de vermelding eruit kan zien, legt de pagina AI-labelplicht volgens art. 50 uit. Overtredingen vallen eveneens in het niveau tot 15 mln € of 3 % (art. 99, lid 4).

Wat geldt bij minimaal risico?

Alle overige AI-systemen hebben een minimaal risico: voor hen gelden geen verplichtingen op grond van art. 5, 6 of 50. Daartoe behoren veel tools uit het dagelijkse kantoorwerk, zoals spamfilters, vertaal- en spellingshulpmiddelen of tekstconcepten die medewerkers vóór gebruik controleren. Vrijwillige gedragscodes zijn mogelijk (art. 95). Eén verplichting blijft: maatregelen voor AI-geletterdheid volgens art. 4, want die hangt niet af van het risiconiveau. Hoe u deze maatregelen vastlegt, leest u op de pagina over de verplichting tot AI-geletterdheid. Voor art. 4 voorziet de AI Act niet in een eigen boetebepaling; meer daarover op de pagina Boetes.

Zijn GPAI-modellen een eigen risicoklasse?

Sommige overzichten noemen ze als vijfde klasse. Juridisch regelt hoofdstuk V de aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden, zoals de grote taalmodellen achter chatbots. Hun verplichtingen gelden sinds 2 augustus 2025; voor modellen die vóór die dag in de handel zijn gebracht, hebben de aanbieders tot 2 augustus 2027 de tijd (art. 111, lid 3). Geldboetes van de Commissie op grond van art. 101 dreigen sinds 2 augustus 2026. Een bedrijf dat een chatbot op basis van zo'n model alleen gebruikt, is geen aanbieder van het model. Voor zijn gebruik geldt het niveau van het concrete doel, en art. 4 geldt altijd.

Typische AI-toepassingen en hun indeling

De voorbeelden tonen de gebruikelijke indeling. Bepalend zijn altijd het concrete doel en uw rol als aanbieder of gebruiksverantwoordelijke.

Typische AI-toepassingen in het bedrijf en hun indeling volgens de EU AI Act
ToepassingNiveau in de regelWat uw bedrijf zou moeten doen
ChatGPT of Copilot voor teksten en opzoekwerk op kantoorminimaal risico voor uw gebruik; het model erachter valt onder hoofdstuk V, bij de aanbiedermaatregelen voor AI-geletterdheid (art. 4), regels in een AI-beleid
Chatbot op de websitebeperkt risico (art. 50, lid 1)de vermelding dat een AI antwoordt, is een verplichting van de aanbieder (art. 50, lid 1); als gebruiksverantwoordelijke erop letten dat ze verschijnt; wie de bot onder eigen naam laat ontwikkelen, kan zelf aanbieder zijn
Voorselectie van sollicitaties met AIhoog risico (bijlage III, punt 4)vanaf 2 december 2027 verplichtingen voor gebruiksverantwoordelijken volgens art. 26: sollicitanten informeren (art. 26, lid 11); bij gebruik ten aanzien van werknemers vooraf hun vertegenwoordigers informeren (art. 26, lid 7)
Beoordeling van de kredietwaardigheid van particuliere klantenhoog risico (bijlage III, punt 5), fraudeopsporing uitgezonderdverplichtingen voor gebruiksverantwoordelijken volgens art. 26 en een beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten (art. 27)
Emotieherkenning bij werknemersverboden (art. 5, lid 1, punt f), behalve om medische redenen of veiligheidsredenenniet inzetten
Spamfilterminimaal risicomaatregelen voor AI-geletterdheid (art. 4)
Beeldgenerator voor reclamebeelden en illustratiesminimaal risico; beperkt risico zodra er deepfakes ontstaanbekendmaken bij beelden die lijken op echte opnamen van bestaande personen, voorwerpen, plaatsen of gebeurtenissen (art. 50, lid 4)
AI-diagnosesoftware in een medisch hulpmiddelhoog risico (bijlage I), als een derde partij de conformiteit moet beoordelenverplichtingen voor aanbieders vanaf 2 augustus 2028; als gebruiksverantwoordelijke verplichtingen volgens art. 26

Risicoklasse bepalen: vier vragen

Loop voor elk AI-systeem in het bedrijf deze vragen in volgorde door. Een lijst van alle gebruikte tools met hun doel is daarvoor het beste vertrekpunt.

  1. Valt het doel onder een verbod van art. 5? Dan is het gebruik niet toegestaan, los van alle verdere vragen.
  2. Is het systeem onderdeel van een product volgens bijlage I of wordt het ingezet in een domein van bijlage III? Dan is het in de regel AI met hoog risico; bij bijlage III de uitzondering van art. 6, lid 3, nagaan.
  3. Praat het systeem met mensen of genereert het afbeeldingen, video's, geluid of teksten? Dan gelden bovendien de transparantieverplichtingen van art. 50.
  4. Welke rol heeft uw bedrijf? Wie een systeem ontwikkelt of onder eigen naam aanbiedt, is aanbieder; wie het beroepsmatig gebruikt, is gebruiksverantwoordelijke. Wie een AI-systeem, ook een AI-systeem voor algemene doeleinden zoals ChatGPT, inzet voor een doel uit bijlage III, kan volgens art. 25, lid 1, punt c), zelf aanbieder van een systeem met hoog risico worden. Daarvan hangen de concrete verplichtingen af.

Is geen van de eerste drie vragen van toepassing, dan is er sprake van minimaal risico. De data van alle niveaus staan in de termijnenkalender van de EU AI Act.

Veelgestelde vragen over de risicoklassen

Hoeveel risicoklassen kent de EU AI Act?

Gangbaar is een indeling in vier niveaus: onaanvaardbaar risico (verboden), hoog risico, beperkt risico en minimaal risico. Sommige overzichten tellen de AI-modellen voor algemene doeleinden (GPAI) als vijfde klasse; de verordening regelt die in een eigen hoofdstuk. Het begrip «risicoklasse» gebruikt de verordening zelf niet.

In welke risicoklasse valt ChatGPT?

Dat hangt af van het gebruik, niet van de tool. Het taalmodel achter ChatGPT is een AI-model voor algemene doeleinden; de verplichtingen daarvoor rusten op de aanbieder van het model (hoofdstuk V). Gebruikt uw bedrijf ChatGPT voor teksten of opzoekwerk, dan is dat in de regel minimaal risico. Zet u het bijvoorbeeld in voor de voorselectie van sollicitaties, dan kan het gebruik onder bijlage III vallen, met duidelijk strengere verplichtingen. Wie een AI-systeem, ook een AI-systeem voor algemene doeleinden zoals ChatGPT, inzet voor een doel uit bijlage III, kan daarbij volgens art. 25, lid 1, punt c), zelf aanbieder van een systeem met hoog risico worden. Art. 4 geldt in elk geval.

Is een chatbot AI met hoog risico?

In de regel niet. Een chatbot voor klantvragen valt onder de transparantieverplichtingen van art. 50, lid 1: mensen moeten kunnen zien dat zij met een AI praten, tenzij dat duidelijk is. AI met hoog risico wordt hij pas als hij wordt ingezet in een domein uit bijlage III, bijvoorbeeld voor beslissingen over sollicitaties of kredieten. Meer daarover op de pagina AI-labelplicht volgens art. 50.

Wie deelt een AI-systeem in?

De verordening voorziet niet in een officiële indeling door een autoriteit. De aanbieder deelt zijn systeem in; vindt hij dat een systeem uit bijlage III volgens art. 6, lid 3, geen hoog risico inhoudt, dan documenteert hij dat voordat het in de handel wordt gebracht en registreert hij het systeem (art. 6, lid 4, art. 49, lid 2). Gebruiksverantwoordelijken gaan na of hun eigen gebruiksdoel in een domein uit bijlage III valt. Het markttoezicht kan de indeling controleren (art. 80); bevoegd zijn de markttoezichtautoriteiten die elke lidstaat aanwijst (art. 70).

Geldt de verplichting tot AI-geletterdheid ook bij minimaal risico?

Ja. Art. 4 knoopt niet aan bij het risiconiveau: aanbieders en gebruiksverantwoordelijken nemen maatregelen om de AI-geletterdheid te ondersteunen van de personen die namens hen met AI werken, ook als alleen eenvoudige tools in gebruik zijn. Wat dat concreet betekent, staat op de pagina AI-geletterdheid volgens art. 4.

Vanaf wanneer gelden de verplichtingen voor AI met hoog risico?

Voor AI in de domeinen van bijlage III vanaf 2 december 2027, voor AI in producten volgens bijlage I vanaf 2 augustus 2028. De Digital Omnibus voor AI (Verordening (EU) 2026/1744) heeft deze data verschoven; voorzien waren 2 augustus 2026 en 2 augustus 2027. Voor systemen die al eerder in de handel zijn gebracht of in gebruik zijn gesteld, gelden de verplichtingen alleen na een significante wijziging van hun ontwerp; systemen die bestemd zijn voor overheidsinstanties moeten uiterlijk op 2 augustus 2030 zijn aangepast (art. 111, lid 2). Alle data staan in de termijnenkalender.

Team nu opleiden De EU AI Act in het kort

Opmerking: dit overzicht dient ter algemene informatie en vervangt geen juridisch advies. Bron: Verordening (EU) 2024/1689 zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2026/1744, EUR-Lex.