Digital Omnibus voor AI: wat er voor bedrijven is veranderd
De Digital Omnibus voor AI is Verordening (EU) 2026/1744. Zij wijzigt de EU AI Act en geldt sinds 27 juli 2026. De verplichting tot AI-geletterdheid volgens art. 4 blijft bestaan, maar wordt afgezwakt. De verplichtingen voor AI met hoog risico schuiven op naar 2 december 2027 en 2 augustus 2028, en op 2 december 2026 gaan twee nieuwe verboden gelden.
Stand van zaken: 3 november 2026, gecontroleerd aan de tekst van Verordening (EU) 2026/1744 op EUR-Lex. Geen juridisch advies.
Wat is de Digital Omnibus voor AI?
Verordening (EU) 2026/1744 van 8 juli 2026 (Engelse benaming: „Digital Omnibus on AI”) is op 24 juli 2026 in het Publicatieblad verschenen en op de derde dag daarna in werking getreden, dus op 27 juli 2026. Zij wijzigt vooral de EU AI Act (Verordening (EU) 2024/1689, zie EU AI Act in overzicht) en moet de toepassing ervan vereenvoudigen. De gewijzigde versie van de AI Act vindt u als geconsolideerde tekst op EUR-Lex.
Twee begrippen komen steeds terug: aanbieders ontwikkelen een AI-systeem of brengen het onder eigen naam in de handel. Gebruiksverantwoordelijken zetten een AI-systeem beroepsmatig in; een bedrijf dat AI-tools alleen gebruikt, is gebruiksverantwoordelijke. Kleine midcapondernemingen zijn groter dan kmo's, maar kleiner dan grote ondernemingen.
De wijzigingen in één oogopslag
De tabel zet de oude en de nieuwe situatie naast elkaar, met vindplaats, datum en wat een bedrijf dat AI gebruikt het best kan doen. De eerste zes rijen zijn voor de meeste bedrijven van belang, de laatste vier vooral voor aanbieders en gevallen met hoog risico.
| Onderwerp | Eerder | Nu | Vanaf wanneer | Wat bedrijven doen |
|---|---|---|---|---|
| AI-geletterdheid (art. 4) | maatregelen om er naar beste vermogen voor te zorgen dat er een toereikend niveau van AI-geletterdheid is | maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen; een bepaald niveau hoeft niet te worden gewaarborgd | 27.07.2026 | maatregelen per rol bepalen en vrijwillig noteren; praktijkvoorbeelden van de Commissie bekijken |
| Nieuwe verboden (art. 5, lid 1, punten ba) en bb)) | geen eigen verbod | AI voor niet-consensuele intieme afbeeldingen van identificeerbare personen en voor afbeeldingen van seksueel misbruik van kinderen verboden | 02.12.2026 | beeld- en videogeneratoren inventariseren, gebruiksregels vastleggen |
| AI met hoog risico volgens bijlage III (art. 113) | verplichtingen vanaf 02.08.2026 | verplichtingen vanaf 02.12.2027 | wijziging in werking sinds 27.07.2026 | AI-inventaris opstellen, inzet bij personeelszaken, onderwijs of kredietwaardigheid toetsen |
| AI met hoog risico volgens bijlage I (art. 113) | verplichtingen vanaf 02.08.2027 | verplichtingen vanaf 02.08.2028 | wijziging in werking sinds 27.07.2026 | alleen relevant bij AI in gereguleerde producten |
| Markering van door AI gegenereerde inhoud (art. 50, lid 2, art. 111, lid 4) | verplichting vanaf 02.08.2026 | overgangsperiode tot 02.12.2026 voor aanbieders van generatieve AI-systemen die vóór 02.08.2026 in de handel zijn gebracht | 02.12.2026 | betreft aanbieders; voor gebruiksverantwoordelijken is er geen overgangsperiode |
| Geldboetes voor kleine midcaps (art. 99, lid 6 bis) | lager bedrag alleen voor kmo's | lager bedrag ook voor kleine midcapondernemingen, bij overtredingen van lid 4 en 5 | 27.07.2026 | grootteklasse toetsen; bij verboden praktijken geldt de midcapregel niet |
| Bijzondere categorieën van persoonsgegevens voor biascorrectie (nieuw art. 4 bis) | rechtsgrondslag alleen voor aanbieders van AI met hoog risico (art. 10, lid 5) | ook voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van andere AI-systemen en gebruiksverantwoordelijken van AI met hoog risico, alleen indien strikt noodzakelijk en onder voorwaarden | 27.07.2026 | geen verplichting en geen vrijbrief: de AVG blijft bepalend; functionaris voor gegevensbescherming erbij betrekken |
| Beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten (art. 27, lid 4) | eigen beoordeling | verwijzing naar een bestaande gegevensbeschermingseffectbeoordeling mogelijk | met de verplichtingen voor hoog risico | alleen voor gebruiksverantwoordelijken van bepaalde AI met hoog risico |
| Registratie (art. 6, lid 3, art. 49, lid 2) | alle gegevens volgens bijlage VIII | vereenvoudigde registratie voor systemen die de aanbieder niet als hoog risico indeelt | 27.07.2026 | zaak van de aanbieders |
| Toezicht (art. 75) | nationale autoriteiten | AI-bureau bevoegd voor bepaalde systemen op basis van AI-modellen voor algemene doeleinden | 27.07.2026 | voor pure gebruikers meestal zonder gevolgen |
Grondslag is de tekst van Verordening (EU) 2026/1744, gelezen op 3 november 2026.
AI-geletterdheid volgens art. 4: afgezwakt, niet geschrapt
Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen nog steeds maatregelen om de ontwikkeling van de AI-geletterdheid van hun personeel en van andere personen die namens hen met AI werken te ondersteunen (art. 4, lid 1). Nieuw is de tweede zin: de verplichting houdt niet in dat voor een persoon een bepaald niveau van AI-geletterdheid moet worden gewaarborgd. Tot nu toe moesten bedrijven er naar beste vermogen voor zorgen dat er een toereikend niveau was.
Daar komen twee nieuwe leden bij. De Commissie en de lidstaten ondersteunen de bedrijven, vooral kmo's, en de Commissie publiceert praktijkvoorbeelden (lid 2). Het AI-board geeft aanbevelingen voor gemeenschappelijke doelstellingen (lid 3). De wijziging wordt gemotiveerd met de lasten die strenge verplichtingen vooral voor kleinere bedrijven veroorzaken (overweging 8). Praktijkvoorbeelden verzamelt de Commissie al in haar repository van praktijken voor AI-geletterdheid. Wie een daar vermelde praktijk overneemt, voldoet volgens de Commissie niet automatisch aan art. 4.
Voor de praktijk betekent dit: art. 4 schrijft geen vorm en geen bewijs voor. Een training is een mogelijke maatregel, net als een intern beleid of een workshop. Het loont om vast te leggen wie wat wanneer heeft gedaan. Hoe u de verplichting tot AI-geletterdheid volgens art. 4 uitvoert, staat op de eigen pagina.
Nieuwe verboden vanaf 2 december 2026
Vanaf 2 december 2026 zijn twee extra AI-praktijken verboden (art. 5, lid 1, punten ba) en bb), art. 113, lid 3, punt a)):
- AI-systemen die realistische beelden, video's of geluidsopnamen genereren of manipuleren waarop intieme lichaamsdelen of seksuele handelingen van een identificeerbare persoon worden afgebeeld, zonder dat die persoon daar uitdrukkelijk mee heeft ingestemd.
- AI-systemen die materiaal van seksueel misbruik van kinderen in de zin van Richtlijn 2011/93/EU genereren of manipuleren.
Voor bedrijven die zulke tools alleen gebruiken, geldt: het gebruik is alleen verboden als de gebruiksverantwoordelijke het systeem voor dat doel inzet (art. 5, lid 1 bis, punt b)). Wie een beeldgenerator voor productfoto's of afbeeldingen gebruikt, valt daar niet onder. Toch hoort een duidelijke regel voor het gebruik van beeld- en videogeneratoren in uw AI-beleid. Overtredingen van verboden vallen onder het hoogste boeteniveau; de nieuwe midcapregel geldt daar niet. Details op de pagina Boetes en kmo-regels in de EU AI Act.
Termijnen: eerder en nu
Uitgesteld zijn vooral de verplichtingen voor AI met hoog risico: met 16 maanden voor bijlage III (personeelszaken, onderwijs, kredietwaardigheid en andere gebieden) en met 12 maanden voor bijlage I (AI in gereguleerde producten). Daarbij komt een overgangsperiode tot 2 december 2026 voor de markering volgens art. 50, lid 2, alleen voor aanbieders van generatieve systemen die vóór 2 augustus 2026 in de handel zijn gebracht. De overige data blijven. De data van 2024 tot 2028 staan in de termijnenkalender van de EU AI Act.
Wat geldt er voor kmo's en kleine midcaps?
De AI Act definieert nu kmo's (art. 3, punt 14 bis, volgens Aanbeveling 2003/361/EG) en kleine midcapondernemingen (art. 3, punt 14 ter, volgens Aanbeveling (EU) 2025/1099). Voor kleine midcapondernemingen geldt bij geldboetes wegens overtredingen van art. 99, leden 4 en 5, het telkens lagere van de twee bedragen (lid 6 bis), zoals voorheen al voor kmo's (lid 6). Bij verboden praktijken (lid 3) geldt deze regel niet voor midcaps. Bevoegd zijn de nationale markttoezichtautoriteiten.
Wat niet is veranderd
- De eerdere verboden van art. 5 gelden sinds 2 februari 2025.
- De verplichtingen voor AI-modellen voor algemene doeleinden gelden sinds 2 augustus 2025.
- De verplichtingen van gebruiksverantwoordelijken volgens art. 50, leden 3 en 4, gelden sinds 2 augustus 2026, zonder overgangsperiode. Meer daarover op de pagina AI-labeling.
- Art. 4 blijft een verplichting om maatregelen te nemen, voor bedrijven van elke omvang.
Wat bedrijven nu moeten doen
- Een AI-inventaris opstellen: wie gebruikt welke tool waarvoor?
- Nagaan of een toepassing onder hoog risico volgens bijlage III valt, bijvoorbeeld bij personeelsselectie. Zo ja, 2 december 2027 noteren.
- Voor beeld- en videogeneratoren gebruiksregels vastleggen voordat de nieuwe verboden op 2 december 2026 ingaan.
- Maatregelen voor AI-geletterdheid bepalen en vrijwillig vastleggen wie wat wanneer heeft gedaan; art. 4 vereist geen bewijs. Een AI-training voor teams is een mogelijke maatregel.
- De praktijkvoorbeelden van de Commissie bij art. 4 in de gaten houden.
Veelgestelde vragen over de Digital Omnibus voor AI
Geldt de Digital Omnibus voor AI al?
Ja. Verordening (EU) 2026/1744 is op 24 juli 2026 in het Publicatieblad verschenen en op 27 juli 2026 in werking getreden. Sommige wijzigingen gelden pas later, zoals de nieuwe verboden vanaf 2 december 2026.
Is de AI-trainingsplicht door de Digital Omnibus afgeschaft?
Nee. Art. 4 verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken nog steeds maatregelen voor AI-geletterdheid te nemen. Nieuw is dat zij geen bepaald competentieniveau hoeven te waarborgen. Een training schrijft art. 4 nog steeds niet voor, zij is een mogelijke maatregel. Meer daarover op de pagina Verplichting tot AI-geletterdheid.
Wat is het verschil tussen de AI-omnibus en de gegevensomnibus?
Het zijn twee afzonderlijke wetgevingspakketten. De omnibus voor AI wijzigt de EU AI Act en geldt sinds 27 juli 2026. De omnibus over gegevens, de AVG en cookies zit nog in de wetgevingsprocedure (stand 3 november 2026).
Hoeven we tot 2027 niets te doen?
Toch wel. Art. 4 geldt sinds 2 februari 2025, de eerdere verboden ook, en op 2 december 2026 komen er twee nieuwe verboden bij. Uitgesteld zijn vooral de verplichtingen voor AI met hoog risico. Voor de markering van oudere generatieve systemen (art. 50, lid 2) geldt alleen voor aanbieders een overgangsperiode tot 2 december 2026.
Geldt dit ook voor kleine bedrijven?
Ja. Art. 4 kent geen minimumgrootte. Er zijn versoepelingen bij de geldboetes: voor kmo's geldt telkens het lagere bedrag, voor kleine midcapondernemingen bij overtredingen van art. 99, leden 4 en 5, niet bij verboden praktijken.
Uw team nu trainen Alle termijnen
Opmerking: Deze bijdrage dient ter algemene informatie en vervangt geen juridisch advies.