AI-functionaris: verplicht of vrijwillig?
De EU AI Act schrijft geen AI-functionaris voor. Verplicht zijn maatregelen voor AI-geletterdheid volgens art. 4; wie ze coördineert, bepaalt elk bedrijf zelf.
Hebben wij een AI-functionaris nodig?
Nee, een verplichting om een AI-functionaris aan te wijzen bevat de EU AI Act niet. Anders dan de AVG met de functionaris voor gegevensbescherming (art. 37 AVG) kent de AI-verordening zo’n functie niet. De Europese Commissie stelt in haar vragen en antwoorden over AI-geletterdheid dat voor art. 4 geen bepaalde organisatiestructuur is voorgeschreven, noch een AI-functionaris noch een AI-comité.
Verplicht is iets anders: aanbieders en gebruiksverantwoordelijken nemen maatregelen om de ontwikkeling van de AI-geletterdheid van hun personeel en van andere personen in hun opdracht te ondersteunen (art. 4, lid 1). Wie deze maatregelen plant en bijhoudt, bepaalt het bedrijf zelf.
Wanneer is een vaste verantwoordelijke toch zinvol?
Een aangewezen persoon loont zodra meerdere AI-tools in gebruik zijn of teams zelf nieuwe diensten uitproberen. Dan is er iemand nodig die het overzicht bewaart en vragen beantwoordt, bijvoorbeeld in deze gevallen:
- Uw bedrijf gebruikt meerdere AI-diensten, zoals ChatGPT, Microsoft Copilot en AI-functies in het CRM.
- U zet AI in op een gebied uit bijlage III, bijvoorbeeld bij personeelsselectie. Vanaf 2 december 2027 moet het menselijk toezicht daar bij personen liggen met de nodige competentie, opleiding en bevoegdheid (art. 26, lid 2).
- Klanten of auditors, bijvoorbeeld bij ISO 27001-audits, vragen naar een verantwoordelijke voor AI.
Welke taken passen bij de rol?
Typisch zijn vier taken, die ook over meerdere personen kunnen worden verdeeld:
- Een overzicht bijhouden van de gebruikte AI-systemen en hun aanbieders.
- Een AI-beleid opstellen en actueel houden, bijvoorbeeld met ons sjabloon voor een AI-beleid.
- Maatregelen voor AI-geletterdheid plannen en vastleggen wie wanneer aan welke maatregel heeft deelgenomen.
- Nieuwe AI-plannen toetsen: vallen ze onder de regels voor AI met hoog risico of onder de transparantieverplichtingen van art. 50?
Een eenvoudige maatregel voor alle medewerkers is een gedocumenteerde EU AI Act-training met een deelnamecertificaat per persoon en een auditrapport voor het bedrijf.
Kan de functionaris voor gegevensbescherming dit overnemen?
Ja, dat kan, een verplichting is het niet. De Commissie beantwoordt de vragen naar een AI-functionaris, naar een dubbelrol met de functionaris voor gegevensbescherming en naar een AI-comité samen: voor art. 4 is geen bepaalde structuur voorgeschreven. Neemt de functionaris voor gegevensbescherming de rol over, dan mag daaruit geen belangenconflict met zijn taken onder de AVG ontstaan (art. 38, lid 6 AVG). Wie zelf beslist over de inzet van AI, moet de gegevensbescherming daarvan niet tegelijk controleren.
Veelgestelde vragen over de AI-functionaris
Is er een boete als we geen AI-functionaris hebben?
Nee. De EU AI Act vereist geen AI-functionaris, dus er is daarvoor ook geen boete. Sancties voor overtredingen van art. 4 leggen de lidstaten vast (art. 99, lid 1); art. 4 vereist maatregelen voor AI-geletterdheid, geen bepaalde functie. Meer daarover op de pagina Boetes.
Heeft een AI-functionaris een bepaalde opleiding nodig?
Nee, een voorgeschreven opleiding of examen bestaat niet. Zinvol zijn kennis van de gebruikte AI-systemen, de EU AI Act en gegevensbescherming. Ook voor het personeel vereist de Commissie geen certificaat; een interne registratie van de trainingen en andere maatregelen volstaat.
Geldt dit ook voor kleine bedrijven?
Ja. Art. 4 geldt ongeacht de bedrijfsgrootte voor alle aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. In kleine bedrijven neemt vaak de directie de coördinatie zelf op zich, een eigen functie is niet nodig. Wat art. 4 in detail vereist, legt de pagina Art. 4, AI-geletterdheid uit.
Uw team nu trainen Sjabloon AI-beleid
Opmerking: Deze bijdrage dient ter algemene informatie en vervangt geen juridisch advies.